Бэлиэ күн. Бүгүн улууспутугар биир ураты күн үүннэ. Лоп курдук 90 сыл анараа өттүгэр, муус устар 4 күнүгэр Уус Алдан оройуона бэйэтэ таһаарар хаһыаттаах буолбута. Онон ол ааспыт сыллар историяларын сэгэтэн көрүөҕүҥ.
Уус Алдан оройуонугар хаһыат таһаарар туһунан партия уобаластааҕы Кэмитиэтин бюротун уурааҕа 1934 сыллаахха сэтинньи 24 күнүгэр күнүгэр тахсыбыта. Онтон ыла бэлэмнэнии үлэтэ саҕаланан, барыта ситэриллэн 1935 сыллаахха муус устар 4 күнүгэр “Бассабыыктыы тэрийээччи” хаһыат бастакы нүөмэрэ 2000 ахсаанынан тахсыбыта. Эрэдээктэринэн Петр Николаевич Гоголев анаммыта. Хаһыат партия оройуоннааҕы кэмитиэтин уорганын быһыытынан социалистическай тутул сайдыытын сырдаппыта. Онон оччотооҕу холкуостар маяктара, ударниктара, стахановецтара суруллубуттара, нэһилиэнньэни үлэҕэ көҕүлээбиттэрэ. Кэм-кэрдии, олох-дьаһах тэриллиитин ыйыытынан хаһыат аата өссө “Большевистскай тэрийээччи”, “Ленинец”, “Ленинскэй тэрийээччи” диэннэргэ уларыйа сылдьыбыта.
Ити курдук хайа да кэмҥэ, олох ханнык да тутула кэллин, хаһыат инникини, кэскиллээҕи, сайдыыны сырдатан 90 сыл устата ааҕааччыларыгар эрэли саҕан кэллэ. Бу уһун суолун устатыгар хаһыат эрэллээх көмөлөһөөччүлэрэ уопсастыбаннай кэрэспэдьиэннэрэ тэҥҥэ хардыылаһан кэлбиттэрэ, билигин да бааллар. Ол курдук Курбуһахтан Афанасий Охлопков 50-тан тахса сыл, эмиэ Курбуһахтан Василий Копырин, Өлтөхтөн Иван Охлопков – Туймалыырап 50 сылга кыратык тиийбэт кэм устатыгар суруйбуттара. Оттон билигин да сытыы бөрүөлэрэ сыппаабат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэннэр, Россия суруналыыстарын Сойууһун чилиэннэрэ Василий Парников, Елена Сыроватская 40-тан тахса сыл суруйаллар.
Хаһыат эйгэтэ – айар үлэ. Ол иһин СӨ суруналыыстарын Сойууһа сыл аайы айымньылаах үлэ түмүгүн таһаарарыгар “Мүрү саһарҕата” хаһыат 4 төгүл (1997, 2004, 2018, 2021 с.с.) өрөспүүбүлүкэҕэ “Сыл бастыҥ хаһыата” ааты ылбыта. Маннык улахан ааты ылыыга олук уурбут дьонунан 26 сыл кылаабынай эрэдээктэринэн үлэлээбит Аркадий Алексеев, 35 сыл эппиэттиир сэкирэтээрдээбит, хаһыаппыт историятын суруйааччы Иннокентий Сыроватскай буолаллар.
“Мүрү саһарҕата” хаһыат үбүлүөйдээх 90 сылын айар үлэ үөһүгэр көрсөр. Кылаабынай эрэдээктэр Наталья Попова саҥа кэм тэтимин, ирдэбилин таба көрөн, хаһыат билигин бэчээттэнэр эрэ буолбакка, сонуннара социальнай ситиминэн киэҥник тарҕанар буолла. Итини тэҥэ эрэдээксийэ кинигэ таһаарыытыгар күүскэ үлэлэһэн улахан сэҥээриини ылла. Күн бүгүн эрэдээксийэ 11 үлэһиттээх тэттик кэлэктиип буолан, айа-тута үлэлии олорор.
Афанасий СЕКТЯЕВ