Уус алданнар байыаннай дьайыыга сылдьар байыастарбытыгар күүс-көмө буоларбытынан биир бастыҥ улууһунан ааттанабыт. Биллэн турар, маннык түмсүү салайар, көҕүлүүр дьон баарыттан саҕыллан, салаллан тахсар буоллаҕа. Улууспутугар Саргылаана Никитина салайааччылаах психологическай киин үлэһиттэрэ улууспут дьонун түмэ тардан, үлэлиир дьиэлэригэр «Помощь волонтера бесценна» диэн штаб тэрийэн, байыаннай дьайыыга кытта сылдьар дьоммутугар көмө оҥорууга, хорсун байыастарбытын уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрин кытта алтыһан тигинэччи үлэлии-хамсыы олороллорун билэбит.
Бүгүн да Саргылаана Петровналыын кэпсэтээри психологическай киин дьиэтигэр тиийбиппэр, түгэх саалаттан ырыа-тойук кутуллар. Бу волонтерскай штаб үлэ саамай көхтөөх кыттааччылара – Мүрү нэһилиэгин бэтэрээннэрин «Күндүүнэ» ырыа-үҥкүү ансаамбыла ырыанан аргыстанан, хаххаланар сиэккэни өрө сылдьаллар эбит. Оттон биир хоско киин үлэһиттэрэ Саргылаана Никитина, педагог Таисия Базарова, клиническэй психолог Елена Слепцова, социальнай педагог Доминика Егорова бу күннэргэ улуус дьаһалтатын бөлөҕө байыаннай дьайыы буола турар сиригэр айанныырынан биэрэн ыытар таһаҕастарын бэрийэ сылдьаллар эбит.
Үлэ үөһүгэр сылдьар Саргылаана Петровналыын бу курдук кэпсэттибит:
– Саргылаана Петровна, байыаннай дьайыыга көмөнү көҕүлүүр дьыалаҕа хаһааҥҥыттан уонна хайдах ылсыбыккытый?
– Байыаннай дьайыы саҕаламмыт сылыгар быстах хомуур биллэриллибитигэр, биһиги уйулҕа үөрэхтээхтэрин быһыытынан улууспутугар бэбиэскэ туппут дьону уонна кинилэр дьиэ кэргэттэрин уоскутар сыаллаах үлэбит күүһэ итиннэ салаллыбыта. Маннык соһуччу уонна уустук түгэҥҥэ дьон биһиги сүбэбитигэр-амабытыгар олус наадыйарын билэн, салгыы дьоммутун кытта сибээһи тутан, уолаттарбытын, кинилэр чугас дьоннорун кытта кэпсэтэр этибит. Онно байыастарбытыгар таҥас-сап, мал-сал наадатын уонна кинилэргэ биир дойдулаахтарын өйөбүллэрэ төһөлөөх күндү буоларын өйдөөн, маннык штаб арыйарга этии киллэрэммин, «Россия ийэлэрэ» улуустааҕы хамсааһыны кытта бииргэ үлэлэһэн көмөнү тэрийэргэ ылсыбыппыт. Ол курдук, бастаан аахсыйа биллэрэ-биллэрэбит оҕолорго, оскуолаларга, тэрилтэлэргэ сылдьан бэйэбит маастар-кылаас ыытан, көрдөрөн, харысхал оҥотторор этибит.
Тоҕо харысхал диэтэххэ, байыастарбыт, омугуттан тутулуга суох, харысхалга олус итэҕэйэллэрин, суолталыылларын истибиппит. Онон кинилэргэ көмүскэл буоллун диэн уоппускаҕа кэлбит байыастарынан биэрэн ыытар этибит. 2023 сылтан «Россия ийэлэрэ» хамсааһын салайааччыта Сусанна Аммосовалыын биир сүбэнэн үлэбитин күүһүрдэн, нэһилиэктэри кэрийэн, «маннык көмөлөһүөххүтүн сөп» диэн сүбэлээн-амалаан, дьону түмэн, сиэккэ өрүүтүн үксэтэн, таҥаһы-сабы кытта тигэр буолбуппут. Дьокуускайга үлэлиир «Якутия с тобой» штабы көрөн-истэн, кинилэртэн таҥас киэбин ылан иистэнэн барбыппыт. Инньэ гынан, уоппускаҕа кэлбит дьоммутун кэпсэтэн-ипсэтэн, таҥыннаран, өттүк харалаан ыытар буолбуппут.
– Таҥас-сап өттүгэр киирдэххэ, бүтүн кэмпилиэги тигэн таһаарар эбиккит. Бу кэмпилиэккэ туох киирэрий уонна кимнээх тигэллэрий?
– Биир кэмпилиэккэ барыта 14 устуука араас суол таҥас киирэр. Ис таҥастан саҕалаан футболка, чараас кофта, көстүүм, кээнчэ, кааска иһинэн кэтиллэр бэргэһэ, балаклава, сэлээппэ, бандаана, манишка (моойторук), снуд, анал үтүлүк, «браслет выживания». Браслет, көрдөххө, судургу буолан баран, маны сүөрдэххэ, биэс миэтэрэлээх быа тахсан кэлэр, ону байыастар араас түгэҥҥэ туһаналлар эбит. Ону тэҥэ плащ-палатка, маны барытын хаалаан угарга мөһөөччүк. Маны үлэ күнүгэр ким баҕалаах хаһан баҕарар кэлэн тигэр, дьахталлар иистэнэр массыыналарын туппутунан кэлэн иистэнэллэр. Биирдиилээн буоллун, тэрилтэнэн, түмсүүнэн да буоллун кэлэллэр. Быйыл улуус баһылыга Василий Аммосов икки улахан иистэнэр массыына биэрбитэ, онон халыҥ таҥаһы тигэргэ абыранныбыт. Уонна биир кыра массыынаны быйыл өрөспүүбүлүкэҕэ биллэриллибит анал дьайыыга иистэнээччилэр күрэстэригэр кыттан бириис ылбыппыт. Ону тэҥэ Мария Софронова быысапкалыыр массыыната баар. Онон бэйэбитигэр түөрт иистэнэр массыыналаахпыт. Хайдах тигиллэрин киин үлэһиттэрэ көрдөрөн, үөрэтэн биэрэбит.
– Маныаха матырыйаал ыларгытыгар үбүн-харчытын хантан ылаҕытый?
– Сүрүн күүспүт – улууска тэриллибит «Эрэл» фонда уонна улууспут урбаанньыттара. Ол курдук, «Дэлэй» маҕаһыын хаһаайына Тимофей Егоров харчынан, матырыйаал атыылыыр маҕаһыыннарбыт чэпчэтиилээх атыылаан, таксистар түмсүүлэрэ спонсордыыллар уонна биирдиилээн дьон эмиэ көмөлөһөллөр.
– Волонтер штабын үлэтигэр саамай көхтөөхтүк кыттааччылар кимнээҕий?
– Баҕалаах киһи бэйэтэ көмөлөһө кэлэр эбит. Үөрүөх иһин, эппэтэххэ даҕаны, «туох көмө нааданый?» диэбитинэн кэлэ турар дьон баар буоллулар. Холобур, иискэ биир бастакынан II Лөгөй нэһилиэгиттэн «Сатабыллаах хаһаайкалар» түмсүү (сал. Нюргуяна Куприянова, Татьяна Васильева), Өнөртөн дьахталлар түмсүүлэрэ (сал. Снежана Лукачевская) биллибиттэрэ. Танда, Дүпсүн, Бээди, Майаҕас, Сыырдаах, Кэптэни, Мындааба, Түүлээх, Чэриктэй, Элэһин, Тулуна бөһүөлэктэриттэн мэлдьи көмөлөһөллөр. Мүрү нэһилиэгин тэрилтэлэриттэн ветеринарнай управление, баһаарынай чаастан Саргылаана-Авилина Атласова, медколледж улуустааҕы филиалын устудьуоннара, ДьУоКХ, Майаҕас орто оскуолата уонна сынньалаҥ киинэ куруук көмөлөһөллөр.
Түмсүүлэртэн «Күндүүнэ» (сал. Анна Федорова), инбэлииттэр уопсастыбалара (Ирина Басыгысова), «Бастакылар хамсааһыннара» уонна байыаннай дьайыыга кытта сылдьар дьоммут ийэлэрэ эмиэ көмөлөһөллөр. Холобур, Кэптэниттэн Мария Софронова хара бастакыттан көмөлөһөн, шеврон тигэргэ кини быысапкалыыр массыынатын иккис сылын илдьэ сылдьабыт. Итиэннэ «Дэлэй» маҕаһыын атыыһыта Светлана Аржакова күн бүгүҥҥэ диэри харчынан буоллун, ииһинэн буоллун көмөтүн ууна турар. Итиэннэ Лөгөй, Өнөр нэһилиэгин байыаннай дьайыыга сылдьар оҕолоох ийэлэр түмсэн кус үргээн, ас астаан ыытартан саҕалаан барытыгар көмөлөһөллөр. Танда бөһүөлэгин олохтооҕо Улита Заболоцкая көмөнү тэрийэн эмиэ үлэлэһэр. Урбаанньыт Тамара Березкина, полиция сотруднига Марфа Крылова куруук көмөлөһөллөр. Ону таһынан элбэх таҥас тигиллэрин ситиһээри былырыын саас иистэнньэҥнэргэ улуустааҕы күрэхтэһиини тэрийбиппит. Онно алта хамаанда кэлэн кыттан, үгүс таҥас тигиллибитэ.
Ону таһынан хаххаланар сиэккэни өрүүгэ улуус дьоно бүттүүн кыттар. Тэрилтэбит саалатын сиэккэ өрөргө анаатыбыт. Онно ким иллэҥинэн кэлэн өрөн ааһаллар. Ону таһынан нэһилиэктэр сиэккэни биһигиттэн ылан, таҥаһын бэйэлэриттэн уйунан өрөн ыыталлар. Манна Мүрү нэһилиэгин олохтооҕо, муҥхаһыт Василий Аргунов көмөтө улахан. Кини илим сиэккэтин хас да төгүл биэрдэ. Итиэннэ сиэккэ, таҥас ыларбытыгар эмиэ «Эрэл» фонда көмөлөһөр. Байыаннай дьайыыга сылдьар дьоммут да этэллэринэн, кинилэргэ маннык хаххаланар сиэккэ саамай наадалаах эбит.
– Уопсайа төһө көмөнү ыыттыгыт уонна ону дьоммут чопчу туталлар дуо?
– Билигин чопчу этэр кыаҕым суох, аата-ахсаана суох элбэҕи ыыттыбыт. Холобур, быһа холуйан аахтахха, улуус дьаһалтатын дэлэгээссийэтэ кыбаартал аайы барар, онон 50-чалыы кэмпилиэги ыыппыппыт. Бу эмиэ 50 устуука бараары турар. Ону таһынан быйыл саас уоппускаҕа кэлбит 40-ча киһиэхэ биэрэн ыыппыт буоллахпытына, быйыл уопсайа 200-чэкэ таҥас кэмпилиэги тиэрдибиттэрэ. Маны харчытыгар таһаардахха, биир кэмпилиэк алта тыһыынча суумаланар. Ону таһынан харысхалларбыт, сиэккэлэрбит, блиндаж чүмэчилэрбит. Бэрт Ууһун нэһилиэгэр Илларион Попов салайааччылаах тимир уустарын түмсүүлэрин бэлиэтиэхпин баҕарабын. Кинилэр саха быһаҕын буор-босхо биэрэннэр, хас биирдии ыытар кэмпилиэкпитигэр быһах уган ыыппыппыт. Биһиги улууспут дьаһалтата аадырыстарыгар бэйэтэ илдьэн туттарар буолан, баһыылкаларбыт чопчу тиийэллэр.
– Уйулҕа үлэһитин быһыытынан эттэххинэ, байыаннай дьайыыттан кэлбит дьоммут туруктара хайдах буоларый, туох санааны этинэллэрий?
– Бу ыйытыыга элбэҕи кэпсиэм эбитэ буолуо да, туттунабын. Уопсай ылан эттэххэ, биллэн турар, араас туруктаах кэлэллэр. Бастаан кэлэн баран утуйбакка эрэйдэнэллэр. Дойдуларын, дьоннорун наһаа ахталлар, байыаннай дьайыы бүтүөн ис сүрэхтэриттэн баҕараллар. Нэһилиэнньэ болҕомтотугар олус наадыйаллар, аҥаардас оскуолаҕа көрсүһүүгэ да ыҥырдахтарына наһаа үөрүөхтэрин сөп. Байыаннай дьайыыга сылдьан дойдуларыттан көмө тиийдэҕинэ олус үөрэллэр эбит. Биири бэлиэтээн эттэххэ, «ордук оҕо суругар наһаа үөрэбит» дэһэллэр, ону элбэх киһиттэн иһиттим. Оҕо алгыс тыллара наһаа ыраас буолан эбитэ дуу, наһаа чугастык ылыналлар эбит. Ону укта сылдьан сүтэрэн кэбиһэр түгэннэригэр олус хомойоллор эбит.
– Саргылаана, кэпсэтииҥ иһин махтанабын, кыһалҕалаах кэм үүммүттэригэр дьону-сэргэни түмэ тардан, ис сүрэхтэн оҥорбут үтүөҕүт бэйэҕитигэр сүүс төгүл эргиллэн кэлэ турдун!
Мария Аргунова