Ааспыт үйэ 60-с, 70-с, 80-с сылларыгар биһиги көлүөнэ дьоно «Олохтоох араадьыйа» холбонорун хайаан да күүтэр этибит. Оччолорго Арадьыыс Көстөкүүн (Винокуров Константин Алексеевич) араадьыйаҕа үлэлиир этэ. Олохтоох араадьыйа сарсыарда 6 чааска хайаан да холбоноро.
Көстөкүүн араадьыйаны холбоон баран нэһилиэк Сэбиэтэ биэрбит биллэриитэ баар буоллаҕына ону ааҕара, онтон иккистээн 7.30-8.00 чаас диэки хатылыыра. Онтон 9 чааска араадьыйабыт арахсара уонна киэһэ 4чааска холбоноро. Онно эмиэ бастаан нэһилиэк иһинээҕи биллэриилэри ааҕара. Хастан ханнык киинэ буолара, нэһилиэк уопсай мунньаҕа, субуотунньук хаһан буолара, кимнээх тугу илдьэ үлэлии тахсаллара («Дружба» эрбии, сүгэ, күрдьэх), өйүөлээх тахсыы – барыта этиллэрэ. Эбэтэр ханнык нэһилиэк гастроллуу кэлэрэ, киэһэ бырааһынньык иннинээҕи кэнсиэр бэлэмигэр кимнээх репетицияҕа кэлэллэрэ биирдии киһи аатынан этиллэрэ. Дьэ, онон, олохтоох араадьыйа «биллэриитин» бары чуумпуран олорон истэр этибит.
Түүлээххэ уһун кэмҥэ радиһынан үлэлээбит Арадьыыс Көстөкүүн
1972-73 сылларга «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо грампластинкаҕа уһуллан кэлбитигэр, оччотооҕуга Сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн үлэлиир Алексеев Василий Климентьевич Дьокуускайтан аҕалан, киэһэтин араадьыйаҕа кылгас-кылгастык холботон нэһилиэккэ олоҥхону иһитиннэрэр этэ. Ону кырдьаҕастар сүрдээҕин сэҥээрэн чуумпуран олорон истэллэрин өйдүүбүн.
Ити сылларга ардыгар оскуола үөрэнээччилэрэ бырааһынньыктарга араадьыйа холбонор кып-кыра хоһугар киирэммит аһаҕас эфиргэ микрофоҥҥа кэнсиэрдиир этибит. Ырыа ылланара, хоһоон ааҕыллара. Араадьыйа хоһо бастаан эргэ кулууппут (билигин көтүрүллүбүт) сценатын үрдүгэр хоту өттүгэр муннукка баара. Кэлин кулууп аллараа өттүгэр туспа радио будката баар буолбута.
80-с сыллар ортолоруттан Көстөкүүн бүтэн, аны араадьыйаҕа Аччыгый Настаа – Стрекаловская Анастасия Васильевна-2 үлэлээбитэ.
Ити курдук араадьыйабыт биһиэхэ саамай күүтүүлээх, нэһилиэк олоҕуттан саҕалаан аан дойдуну кытта сибээстиир кииммит этэ.
Түүлээххэ телевидение 80-с сылларга киирбитэ. Бастакы телевизор арааһа 1981 сыллаахха баар буолбута. Оччолорго сэбиэскэй телевизор араас маарката элбэх эбит этэ. Ыалга үксүгэр «Рубин» диэн баар буолара. Оттон биһиэхэ «Березка» диэн үрдүк түөрт атахтаах, бэйэтэ миэбэл курдук көстөр телевизор баара.
Оччотооҕуга антенна хабар күүһэ мөлтөх буолан, сороҕор туман курдук, сороҕор «хаардаах» курдук көстөн эрэйдиир түбэлтэлэрин өйдүүргүт буолуо. Ол эрээри, Сэбиэскэй Сойуус сонуннарын тэҥҥэ көрө олордохпут дии. Сахалыы биэрии кэмчи этэ. Бэрт кылгастык сонуннары көрдөрөллөрө.
Нэһилиэк оройуону, аан дойдуну кытта саамай тутаах сибээстэһэр сирэ почта дьиэтэ этэ. Почта дьиэтин иһигэр соҕуруу өттүгэр истиэнэҕэ саайыллан коммутатор диэн дьааһык турара. Бэрт элбэх 30-40 см уһуннаах утаһыннардаах буолара. Олору коммутатор анал хайаҕастарыгар уктахха сибээс холбоноро.
Коммутаторга почта начальнига Копырина Марфа Васильевна (1970-1980 с.) уонна почтальоннар Алексеев Степан Гаврильевич, Стрекаловская Мария Федотовна эрэ үлэлииллэрэ. Атын киһи ким да чугаһаабат, тыыппат этэ. Бу коммутатор нөҥүө телеграмма, перевод харчы кэлэрэ-барара, ыытыллара, оройуону, куораты, аан дойдуну кытта сибээс олохтоноро. Нэһилиэк дьоно почтс дьиэҕэ кэлэн атын сиргэ олорор дьоннорун, оҕолорун кытта переговор сакаастаан кэпсэтэллэрэ.
Сибээс монтера В.М. Бережнев
Нэһилиэккэ хайаан да сибээс монтера баар буолара. Түүлээххэ 70-с сыллартан 90-с сылларга диэри сибээс монтерунан Бережнев Василий Михайлович үлэлээбитэ. Сибээс линията алдьанна, ханан эрэ быһынна эрэ, Бааска барахсан (кыһын, саас, сайын, күһүн) сатыы линиятын көрө, ханан быстыбытын көрдүү барара. Нэһилиэк сибээһэ суох сатаммат буоллаҕа, онон оччотооҕуга ирдэбил уонна үлэҕэ эппиэтинэс улахан этэ.
Ити курдук Араадьыйа уонна сибээс күнүгэр улууспут саамай ыраах, мөлтөх суоллаах-иистээх нэһилиэгэр Түүлээххэ ааспыт үйэ 60-90-с сылларыгар араадьыйа уонна сибээс үлэһиттэрин тустарынан ахтан-санаан кэпсээтим. Оччолорго үлэҕэ сыһыан, эппиэтинэс үрдүк буолан уонна ити үлэһит дьоммут бэйэлэрин эппиэттээх учаастактарыгар олус эппиэтинэстээхтик, чиэһинэйдик үлэлээн аастахтара.
Надежда Громова
Сүрүн хаартыскаҕа: почта начаалынньыга М.В. Копырина уонна почтальон М.Ф. Стрекаловская коммутаторга үлэлии турар