Оскуолаҕа киирии – оҕоҕо саҥа кэрдиискэ тахсыы, олоҕор суолталаах кэм буолар. Төрөппүт оҕотун кытта элбэхтик кэпсэппит, остуоруйа ааҕан, таабырын таайсан оҕо саҥарарыгар үгүс сыратын уурбут буолуохтаах. Оскуолаҕа барарга бэлэм буолбут оҕо илиитин моториката, илиитин салбаҕын (киистэтин) хамсыыр сатабыла сайдыбыт, тыла-өһө сааһыгар сөп түбэһэр, санаатын толору этэр буолуохтаах.
Оскуолаҕа саҥа барбыт оҕоҕо бастаан ыарахан буолар: бу кэмҥэ оҕо саҥа усулуобуйаҕа үөрэнэр, о.э. адаптацияны ааһар. Оҕолору оскуолаҕа интэриэһинэй, ол эрээри чэпчэкитэ суох үлэ күүтэр: оҕо этин-хаанын сырата (40-ча мүн. уруогу тулуйан олоруон наада) уонна саҥаны билэригэр-көрөрүгэр мэйии, ньиэрбэ күүрүүтэ. Адаптацияланар кэмигэр оҕо куһаҕаннык утуйуон, кыыһыра, тымта сылдьар буолуон, аппетита кэһиллиэн, бэйэтигэр бүгүөн сөп. Бу ньиэрбэ күүрүүтүттэн үөскээбит көстүүлэр сотору кэминэн ааһаллар: оҕолор оскуола олоҕун тэтимигэр үөрэнэллэр, сылайаллара аччыыр, настырыанньалара көнөр.
Дьиэҕитигэр оҕо сөптөөхтүк улаатарыгар, сайдарыгар, доруобуйата бөҕөргүүрүгэр сөптөөх усулуобуйаны оҥоро сатааҥ. Дьиэ кэргэҥҥэ олохтоммут чуолкай эрэһиим оҕону бэрээдэккэ үөрэтэр. Оҕо түүн уонна күнүс утуйар уута сөп уһуннаах, уутун ханар буоллаҕына кини сылайбат, үөрүүнү кытта сүүрэр-оонньуур, үөрэнэр, дьиэ үлэтигэр көмөлөһөр. Үөрэх саҕаланыан иннинэ оҕону эрдэ үөрэх кэмин эрэһиимигэр үөрэтэр ордук. Оччоҕо үөрэх саҕаланнаҕына оҕо эрдэ турарыгар, сөпкө утуйарыгар чэпчэки буолуо. Оҕону бэйэтин көрүнэригэр үөрэтиини кыратыттан саҕалыахха наада. Оҕо оннугар бэйэтэ гыныан сөптөөх дьыалатын оҥорорго ыксаамаҥ, бастаан бытааннык, көтүмэхтик да буоллар оҕо бэйэтэ оҥордун.
◆ Оҕону доҕордоһорго үөрэтиҥ, кини доҕотторун туһунан интэриэһиргээҥ, ыйыталаһыҥ, табыллар буоллаҕына ыалдьыттата ыҥырыҥ.
◆ Атын дьон көрөрүгэр-истэригэр оҕоҕутун мөҕүмэҥ, сэмэлээмэҥ. Ол оннугар иккиэн хааллаххытына тугу сөбүлээбэтэххитин этиҥ.
◆ Оҕо кыһалҕаларыгар, төһө да кыра курдуктарын иһин, дьоһуннаахтык сыһыаннаһыҥ. Оҕо эһиги өйөбүлгүтүгэр, тапталгытыгар туохтааҕар да наадыйар кэмэ.
◆ Оҕо оскуолаҕа хайдах сылдьыбытын, тугу гыммытын истиҥник интэриэһиргииргитин, бастакы ситиһиилэригэр үөрэргитин биллэриҥ, хайҕааҥ, оттон туох эрэ табыллыбатаҕына өйөөҥ, сэргэхситиҥ.
◆ Оскуолаҕа тиийдэҕинэ ханнык быраабылалар баар буолалларын кэпсэтиҥ, ол тоҕо наадатын быһааран биэриҥ.
◆ Оҕоҕутун кытта күннээҕи эрэһиими, бэрээдэги оҥостуҥ, уонна ол бэрээдэк тутуһулларын кэтээҥ.
◆ Оҕону элбэхтик хайҕааҥ. Киһи интеллектуальнай дьоҕурдара хайҕалтан, эмоциональнай өйөбүлтэн биллэ үрдүөн, оҕо инникитин үчүгэйгэ тардыһыан сөп.
◆ Оҕо истэригэр учууталы, атын оҕолору, төрөппүттэри куһаҕаннык саҥарымаҥ, оҕону кытта учуутал туһунан убаастабыллаахтык кэпсэтиҥ.
◆ Оҕоҕутун хаһан даҕаны атын оҕолору кытта тэҥнээмэҥ.
◆ Оскуола туһунан үчүгэйи эрэ кэпсээҥ. Оскуолаҕа үөрэнэр ыарахан диэн оҕону куттаамаҥ. Оскуолаҕа киирии кыра киһиэхэ улахан долгуйуу, уларыйыы буолар. Төрөппүт оскуолаҕа үөрэммит дьоллоох сылларын туһунан кэпсээтэҕинэ, оҕоҕо оскуола туһунан үчүгэй өйдөбүл үөскүө.
◆ Оҕо бэйэтин, төрөппүттэрин толору ааттарын, ханна үлэлииллэрин, дьиэтин аадырыһын билэрин ситиһиҥ.
◆ Оҕоҕо малларын бэрээдэктээхтик уура, хомуйа сылдьарыгар үөрэтиҥ. Үлэлиир, уруок ааҕар миэстэтин эрдэттэн бэлэмнээҥ. Улахан киһи курдук остуолун бэйэтэ хомуйар, бэрээдэктиир эбээһинэстээх буоллун.
Екатерина Васильева, педагог-психолог