Улууска культура тэрилтэлэригэр быйыл сайын икки нэһилиэккэ сынньалаҥ кииннэрин тупсарыы үлэтэ ыытыллыахтаах. Ол курдук Баатаҕайдааҕы «Түмэн» уонна Бэйдиҥэтээҕи сынньалаҥ кииннэрэ саҥалыы тыыннаныахтара.
Баатаҕайга С.Ф. Сивцев аатынан сынньалаҥ киинин 1982 сыллааҕы тутуу дьиэтэ-уота эргэрбитин саҥардарга, аныгылыы моһуоннуурга 2022 сылтан саҕалаан туруорсубут дьыала быйылгы дьылга хамсаата. Бу олохтоох дьаһалта, улуус культураҕа управлениета, улуус дьаһалтата биир ситимнээх үлэлэринэн ситиһилиннэ.
Үтүө сонуну нэһилиэк олохтоохторо эмиэ үөрүүнэн көрүстүлэр. Бэс ыйыгар тэриллибит хапытаалынай өрөмүөҥҥэ бэлэмнэнии субуотунньугар көтүрүү, эргэни сүгүү-көтөҕүү үлэтигэр нэһилиэк күүстээх эр дьоно көхтөөхтүк кытыннылар. Ол курдук гипсокартон истиэнэни, киин тас бүрүөһүнүн көтүрүү, ону сыбаалкаҕа тиэйии курдук үлэлэр тэрилиннилэр. Оттон олохтоох «Далбар» түмсүү кэрэ аҥаардара субуотунньук кыттыылаахтарын сылаас аһынан күндүлээн, үлэ-хамнас тэтимнээхтик ыытылынна. Итиэннэ тиэхиньикэлээх, прицептээх дьон көмөтүнэн бөх таһыытыгар нэһилиэк ыччата, оҕолоро илии-атах буолан тэҥҥэ сылдьан көмөлөстүлэр. Икки күннээх субуотунньукка нэһилиэк 45 олохтооҕо – 27 эр киһи, 14 дьахтар, түөрт оскуола оҕото кытыннылар.
Быйылгы өрөмүөн үлэтэ ыытыллыыта эрэгийиэннээҕи уонна федеральнай куонкурустар кыайыы түмүгэр ситиһилиннэ. Бу иннинэ 2022 сылтан ыла бэлэмнэнэн нэһилиэнньэ үгүс сыллаах туруорсуутунан уонна олохтоох дьаһалта өйөбүлүнэн 2023 сыллаахха «Культура» национальнай бырайыакка кыттыбыттар. Бу бырайыакка оччолорго нэһилиэк баһылыгын солбуйааччынан үлэлээбит Вероника Сивцева аан бастакынан үлэлэспитин бэлиэтииллэр. Бырайыак оҥорор тэрилтэни булан, тустаах исписэлиистэри улуус дьаһалтатыттан сыһыаран, хамыыһыйа тэриллэн, үгүс үлэ көрсүллэн тиһэҕэр тиэрдиллибит. Итиэннэ кыра нэһилиэк бюджета кырыымчык буолан, спонсордары кытта үлэни күүскэ ыыппыттар. Ол курдук бырайыактыыр тэрилтэҕэ, экспертиза өҥөтүн төлөһөргө, бырайыак тупсаҕай көстүүтүн тиһэҕэр тиэрдэргэ үп-харчы тиийбэтэҕэр, сүүстүү тыһыынчаны үтүө санаалаах меценаттар оҥорбуттар. Ол курдук ол кэмҥэ Баатаҕай, Найахы, 1-кы Өспөх нэһилиэктэриттэн оройуон Сэбиэтин депутата, «СУ-77» тутуу тэрилтэтин дириэктэрэ Петр Бурнашев, «Биэттэ-Агро» ХЭТ тэрилтэ дириэктэрэ Семен Сивцев, биир дойдулаахтара, билигин Баатаҕай, 1-кы Өспөх нэһилиэктэртэн оройуон Сэбиэтин депутата Алексей Троев көмөлөспүттэрэ. Ити курдук 2023, 2024 сылларга куонкурус өрөспүүбүлүкэтээҕи түһүмэҕин ааспыттара. Федеральнай түһүмэххэ хабыллыбатахтара.
Оттон быйыл дьэ федеральнай куонкуруһу ааһан, маннык үгүөрү үптээх үбүлээһини кыайан ылыы сынньалаҥ киинин исписэлиистэрэ дириэктэр Людмила Готовцева салалтатынан ситистилэр. Ол курдук «Олохтоох көҕүлээһини өйүүр «бырагыраама көмөтүнэн 2 680 000 солкуобай, «Дьиэ кэргэн» национальнай бырайыак нөҥүө 14 201 508 солкуобайдаах үбү-харчыны ылары ситиһэн, сынньалаҥ киинэ толору хааччыллыылаах буолан, ис-тас өттө өрөмүөннэнэн силигэ ситэригэр эрэнэбит. Оттон от ыйыгар СӨ культураҕа миниистирэ Афанасий Ноев улууска тахса сылдьыбыт командировкатын чэрчитинэн тэрилтэ үлэһиттэрин кытта көрсөн, тыа сиригэр улахан суумалаах өрөмүөн кэмигэр хаачыстыбалаахтык ыытылларыгар ыйыыларын, сүбэтин, баҕа санаатын тиэрдибитэ инники ыытыллар үлэҕэ төһүү күүс буолуоҕа.
Оттон А.П. Петров аатынан Бэйдиҥэтээҕи сынньалаҥ киинэ үлэҕэ бастыҥ практикалаах тэрилтэ аатын сүгэн, бүтүн Россиятааҕы куонкурус кыайыылааҕа буолла. Бу кыайыы аҥаардас тэрилтэ үлэһиттэрин кыайыыта буолбакка, олохтоох нэһилиэк культура өттүгэр сайдыытын түстүүргэ бигэ хардыы буолар. Бу ситиһиилээх кыайыы түмүгэр федеральнай бюджеттан 3 мөлүйүөннээх үп, олохтоох үбүлээһинтэн 92 145,95 солкуобай көрүлүннэ. Бу үбүнэн-харчынан өрөмүөн, аныгы оборудованиенан хааччыллыы, исписэлиистэр идэлэрин таһымын үрдэтии буолар. Ол курдук көрөөччү саалатын саҥардар өрөмүөҥҥэ 576 900 тыһыынча көрүлүннэ. Тутуу матырыйаалын тус предприниматель К.П. Нафанаилов тиэйэн аҕалыаҕа. Өрөмүөн үлэтин субуотунньугунан оҥоруохтаахтар. Сүрүн болҕомто интерьеры саҥардыыга уонна көрөөччүлэргэ табыгастаах усулуобуйаны тэрийиигэ туһаайыллыаҕа. Ол курдук ыскаап, витрина, сымнаҕас миэбэл курдук саҥа миэбэли атыылаһыыга 471 880 солкуобай ананна. Бу саҥа тэриллэри аҕалыыга «Принт-Сервис» ХЭТ дуогабардаста. Итиэннэ хамсыыр-хаамар аппарааттара кэһиллиилээх инбэлиит дьоҥҥо аналлаах пандуһу, анал остуолу 71 110 солкуобайга «Принт-Сервис» ХЭТ туруорарга мэктиэлээтэ.
Маны тэҥэ Бэйдиҥэтээҕи сынньалаҥ киинэ аныгы тиэхиньикэнэн хааччыллыыга күүскэ үлэлэһэр. Ол курдук ноутубугунан, МФУ, уот оборудованиетынан, светодиоднай экранынан хааччыллыы 1 932 110 солкуобайга тэҥнэстэ. Маны тус предприниматель В.А. Стручков туруоруохтаах. Маннык анал тэрилинэн сэбилэнии мультимедийнай быыстапкаттан саҕалаан онлайн трансляцияларга, үөрэтэр программаларга тиийэ форматтаах тэрээһиннэри ыытарга көмөлөөх.
Ону тэҥэ тэрилтэ үлэһиттэрин идэлэрин таһымын үрдэтэргэ 40 145,95 солкуобай ананна. Ол курдук алта үлэһит «Культурное просвещение в цифровую эпоху: новые форматы работы в культурно-досуговых учреждениях» диэн программанан «Прогресс» АНО нөҥүө үөрэхтээһини аастылар. Бу үөһээ ааттаммыт араас үлэлэр балаҕан ыйын 16 күнүгэр диэри ситэриллиэхтээхтэр.
Ити курдук эдэр кэскиллээх салайааччы Игнатий Слепцов салалтатынан Бэйдиҥэтээҕи сынньалаҥ киинин тэрилтэтэ бу уларыйыылары үлэтигэр туһанан киллэрэн, нэһилиэнньэ айар, кэпсэтэр, алтыһар аныгы хайысхалаах киинигэр кубулутарга дьулуһуоҕа.
Светлана СИВЦЕВА