Мүрүтээҕи юннатскай станция 50 сыл устата элбэх ыччаты иитэн-үөрэтэн, оҕоҕо төрөөбүт дойдутун айылҕатын таптыырга, харыстабыллаахтык сыһыаннаһарга, араас үүнээйини үүннэрэргэ, кэтээн, чинчийэн көрөргө үөрэтэн, экологическай үөрэхтээһини иҥэрэн, киһи быһыытынан сайдалларыгар далаһа кэбиһэн, элбэх оҕо идэтин таларыгар көмө-тирэх буолан, олох-дьаһах үгэһин, үөрүйэҕин иҥэрэн кэллэ. Билигин бу тэттик, 17 үлэһиттээх тэрилтэ сарсыҥҥы күҥҥэ эрэллээхтик үктээн, күннэтэ түбүктээх үлэни өрө көтөҕөн, сатабыллаах салайааччы Таисия Дмитриевна Шамаева салалтатынан үлэлии-хамсыы олорор.
Билиҥҥи сайдыылаах үйэ оҕото оскуолаҕа үөрэнэн, билиини-көрүүнү ыларын таһынан эбии үөрэхтээһин кыһаларыгар дьарыктанара аныгы олох ирдэбилэ буолар. Оҕо аймаҕы кэрэ эйгэҕэ угуйар, оҕо дьоҕурун сайыннарар, ис кыаҕын арыйар, дьоллоох оҕо саас түгэннэрин бэлэхтиир сыалтан юннатскай станция тоҕус куруһуогу тэрийэн үлэлии-хамсыы олорор. Педагогтар үлэни уонна эбии үөрэхтээһини тэҥҥэ алтыһыннаран, оҕо интэриэһин, болҕомтотун тардан, саҥа ньымалары тобулан үлэлииллэр. Сылы эргиччи араас үүнээйилэри, хамсыыр харамайдары үөрэтэн, тыыннаах муннук олохтоохторун көрөн-истэн, бүөбэйдээн, булт уонна балыктааһын сатабылларын иҥэринэн, айылҕа уонна физика сокуоннарын өйдүүргэ бастакы билиилэри ылан, чинчийэр үлэнэн дьарыктанан иллэҥ бириэмэлэрин көдьүүстээхтик атаараллар, тулалыыр эйгэни харыстыы үөрэнэллэр.
Михаил Михайлович Жирков юннатскай станция анал научнай-производственнай баазаланарын туһугар элбэхтик эккирэтиһэн, оройуон, нэһилиэк салалталарын кытта ситимнээх үлэни ыыппыта. 1981 сыллаахха Мүрү аҕыс кылаастаах оскуолатын илин өттүгэр 2,3 гаа бааһына сири ылан, станция туспа бас билэр сирдэнэр. Ол сыл икки боксалаах гараж туттаран үлэҕэ киллэрэр. 1986 сыллаахха тус бэйэтин чертеһунан юннаттар үөрэнэр корпустара тутуллар. 1997 сыллаахха капитальнай тутуу былааныгар киллэттэрэн, оранжереяҕа үлэ 2001 сыллаахтан саҕаланар. 90-с сыллар бүтүүлэригэр Мүрү юннатскай станцията «ГАЗ-53» таһаҕас тиэйэр, уу баһар туспа массыыналардаах, сири таҥастыыр прицептээх, навесной техникалаах, «МТЗ-82» трактордаах, техникаларын кыһыннары туруорар гаражтаах кыахтаах тэрилтэ буолбута. Онон Михаил Михайлович үлэлииргэ сөптөөх материальнай баазаны тэрийбитэ, сүрүн болҕомтону үөрэнээччи билиитигэр уонна үлэҕэ иитиигэ уурбута.
Варвара Николаевна Новогодина салайааччынан үлэлиир кэмигэр тэрилтэ нэһилиэнньэҕэ бэйэтин тула общественнай түмсүүлэри «Алаас тыына», «Лоһуор», «Сырдык санаа», нэһилиэнньэни экологическай үөрэхтээһиҥҥэ «Мүрү хамсааһына» бырагырааманан түмэн араас хайысхалаах, көхтөөх үлэлэр ыытыллаллара, экологическай үлэни тарҕатыыга күүстээх үлэ барбыта. Оҕо оскуоланы бүтэрэн тахсарыгар сиппит-хоппут, ханна үөрэнэ барарын, ким буоларын билэр, ийэ-аҕа буоларга маҥнайгы билиини ылбыт, оҕо сааһыттан улахан олоххо алаадьы өйүөлээх барыахтаах, оскуола миэхэ «кынат аспыта» диир кыахтаах буолуохтаах диэн сыалтан иитэр-үөрэтэр үлэни сатабыллаахтык салайан ыыппыта. Өрөспүүбүлүкэҕэ аан маҥнайгынан «Сонордьут», «Абитуриент» куруһуок үлэтин саҕалаабыта. «Таас үрэх» диэн чинчийэр – үөрэтэр экспедиция тэриллибитэ. Манна наука үлэһиттэрэ, улуус үөрэнээччилэрэ, учууталлара, станция үлэһиттэрэ, сирдьит айылҕа харыстабылын тэрилтэтин егерэ сылдьан, «Приалданскай» резервнэй-харыстанар зонаны үөрэтэр сыаллаах-соруктаах этэ. 2004 сыллаахха юннатскай станция өрөспүүбүлүкэтээҕи инновационнай, научнай кэмпириэнсийэҕэ «Оҕону иитиигэ общественноһы кытта үлэ» бырайыагы ситиһиилээхтик көмүскээн, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэригэр өрөспүүбүлүкэтээҕи экспериментальнай площадка статуһун ылбыта. Станция үлэ хайысхатын сөптөөхтүк аттаран, өрөспүүбүлүкэҕэ сайдыылаах бырагыраамалар көрүүлэригэр I миэстэни, Илин Сибиирдээҕи федеральнай уокуруктааҕы куонкуруска III миэстэни ылбыта, Россияҕа оҕону иитиигэ 100 бастыҥ үлэлээх оскуола иһигэр киирбитэ. Сыл ахсын ыытыллар оскуола таһынааҕы опытнай учаастактары көрүү «Үүнүү» күһүҥҥү өрөспүүбүлүкэтээҕи быыстапка дьаарбаҥкаҕа уонна экологическай слеттарга станция куруутун инники миэстэҕэ сылдьара.
Людмила Константиновна Винокурова станция хайысханан, анал бырайыактарынан үлэни тэрийэргэ болҕомтотун уурбута. Ол курдук үс сүрүн бырайыак: «Сайдыы үктэлэ» бырайыак сыала-соруга – эбии үөрэхтээһин систематыгар оҕоҕо бэйэ айылҕатын экологиятын үөрэтэргэ аналлаах, үчүгэй хаачыстыбалаах матырыйаалы таҥан, бэчээттэтэн, киэн эйгэҕэ тарҕатыы буолар. Бу бырайыак иһинэн үс үлэ күн сирин көрбүтэ, бары үлэлэр «Бичик» национальнай кинигэ кыһатыгар бэчээттэммиттэрэ. Бастакы үлэбит, үлэ тэтэрээтэ «Дойдум эмтээх үүнээйилэрэ» (2015 сыл), «Ойуур оскуолата» (2017), «Өбүгэ үгэһин утумнаан» (2018). «Я – исследователь» бырайыак сыала-соруга: оҕону алын кылаастан чинчийэр үлэҕэ сыһыаран, дьоҕурун сайыннарыы уонна бүтүн Россиятааҕы үөрэнээччилэр чинчийэр үлэлэрин кэмпириэнсийэлэригэр кытыннарыы. Бырайыак 2012 сылтан үлэлиир, бу бириэмэ иһигэр 100-чэкэ оҕо араас кэмпириэнсийэлэргэ кыттар, дойду икки киин куоратын кытта билсэн үүнэн-сайдан таҕыстылар. Ол курдук Москваҕа «Юношеские чтения им. В.И. Вернадского», «Тропой открытий В.И. Вернадского», Санкт Петербурга «Открой в себе ученого», «Интеллектуальное возрождение», Казаҥҥа «Поволжские чтения». Станция педагогтарыттан уонна үөрэнээччилэриттэн кыра дьоҕус делегация тэриллэн, кэмпириэнсийэлэргэ кытталлара. Маны таһынан, кэтэхтэн «Наука. Образование. Профессия», «Мир науки на Полюсе холода» кэмпириэнсийэлэргэ кытталлара. Людмила Константиновна оҕолор араас чинчийэр үлэнэн, бырайыактарынан дьарыктанан, научнай ааҕыыларга, норуоттар икки ардыларынааҕы уонна бүтүн Россия таһымыгар суолталаах кэмпириэнсийэлэргэ кыттыыны көҕүлүүрэ. «Кустук» бырайыак оҕо иитиллэр эйгэтэ. Бу бырайыак иһинэн араас иитэр-үөрэтэр тэрээһиннэр ыытыллаллара. Станция 2016 сыллааха «Фонд будущих поколений» Гранын, 2019 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бэрэсидьиэнин Гранын ылбыта. 2017 сыллаахха Крымҥа бүтүн Россиятааҕы экологическай слекка юннаттар Саха сирин аатыттан ситиһиилээхтик кыттыбыттара.
Надежда Георгиевна Прокопьева икки сыл иһигэр дириэктэрдээн ааспыт кэмигэр биһиги улууспутугар 2022 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин норуоттарын икки ардыларынааҕы спортивнай оонньуулар тэриллэн ааспыттара. Салайааччы сөптөөх үлэни ыытан, бу тэрээһиҥҥэ станция 30 000 тахса петуния сибэккини олордон, улууспут киэркэйбитэ. Дириэктэринэн ананаат, материальнай-техническэй баазаны тупсарарга сөптөөх үлэни тэрийбитэ, ол курдук рассадник олоччу өрөмүөннэммитэ, саҥа күүстээх кыамталаах оһохтоммута. Валерий Николаевич Бурцев көҕүлээһининэн, дьэдьэн олордорго анаан 25×5-тээх теплица тутуллубута. Оҕурсу олордор эргэ теплица көтүрүллэн саҥа тутуллубута.
Таисия Дмитриевна Шамаева 2022 сыл атырдьах ыйыттан дириэктэринэн ананан үлэлии сылдьар. Бу сыл станцияҕа урукку «Сарыал» оҕо саадын дьиэтин биэрбиттэрин эстетическэй өрөмүөн оҥотторон, билигин хас биирдии педагог туспа хостонон үлэлииргэ бэртээхэй усулуобуйа тэрилиннэ. Манна салайааччы үлэлииргэ, үөрэнээччилэр дьарыктаналларыгар сөптөөх усулуобуйаны сатабыллаахтык тэрийэр дьоҕура биллибитэ. Таисия Дмитриевна тэрилтэ наадатыгар туттарга эбии үп-харчы киллэрэргэ күүстээх болҕомтотун ууран, тэрилтэ материальнай-техническэй баазата биллэ тубуста, бу эмиэ харчыны сатаан сөпкө туттар, булар-талар дьоҕуртан тахсар. Сылын ахсын 10 тыһыынча сибэкки, оҕуруот аһын арассаадата, оҕуруот аһын, күһүнүн сибэкки букетын, кыһынын араас оҥоһуктары нэһилиэнньэҕэ атыылаан үп киллэрэбит. 2024 сылтан станция агро хайысхалаах улуус оскуолаларын тирэх киинэ буолла. Бу күҥҥэ юннатскай станцияҕа 300-тэн тахса оҕо эбии үөрэхтээһин тоҕус бырагырааматынан дьарыктанар, сайынын «Эколята» лааҕыры үлэлэтэбит.
Быйыл атырдьах ыйыгар станциябыт 50 сыллаах үбүлүөйүн тэрийээри үөрүүлээх тэрээһиҥҥэ бэлэмнэнии былырыыҥҥыттан саҕаламмыта. Ол курдук, үөрэтэр куорпуспут киэркэйдэ, сылы төгүрүччү үлэлиир теплицаланныбыт, оранжереябыт киэркэйдэ, тэлгэһэбит сибэккинэн симэннэ. Үбүлүөйдээх күн Георгий Васильевич Данилов аатынан сквер, Михаил Михайлович Жирков аатынан стендэ үөрүүлээх арыллыыта буолуохтаах. Бу барыта элбэх харчыттан тутулуктаах үлэ, ол барыта сөптөөх салайыынан кыайылынна. Таисия Дмитриевна Шамаева ирдэбиллээх, эппиэтинэстээх, кыһамньылаах, былааннаах үлэни ыытар хаһаайыстыбаннай салайааччы.
Светлана ДЕГТЯРЕВА, Мүрүтээҕи юннатскай станция эбии үөрэхтээһиҥҥэ педагога