Биһиги уһуйааммыт Бүтүн Арассыыйатааҕы «Орлята-дошколята» федеральнай бырайыак Саха сиринээҕи «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап» бырагырааманан ситиһиилээхтик үлэлии олорор. Саха киһитэ бары киэн туттуута, саха литературатын төрүттэспит, улуу сирдьиппит Алексей Елисеевич Кулаковскай – Өксөкүлээх Өлөксөй үлэтигэр, олоҕор тирэҕирэн Саха сиринээҕи бырайыак «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап» диэн ааттаммыта.
«Өксөкү сиэннэрэ» хамсааһын сүрүн соруктара: бэлэмнэнии уонна улахан бөлөх иитиллээччилэригэр сиэр-майгы үтүө өйдөбүллэрин, дьиэ кэргэҥҥэ, төрөөбүт дойдуга, тулалыыр эйгэҕэ истиҥ, сылаас сыһыаны иҥэрии, оҕо төрөөбүт дойдутун таптыы, дьонун-сэргэтин ытыктыы, убаастыы улаатарын, киһи киһитэ буола үүнэн тахсарын ситиһии.
Уһуйаан иитиллээччилэригэр биэс хайысханан иитэр-үөрэтэр үлэ ыытыллар: «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап – Уран уус» («Орленок – мастер»); «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап – Эрчим» («Орленок – спортсмен»); «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап – Историяны харыстыыр» («Орленок – хранитель исторической памяти»); «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап – Айылҕаны харыстыыр» («Орленок – эколог»); «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап – Басхан» («Орленок – лидер»).
Бу үлэни биһиги, 3№-дээх «Кустук» методическай холбоһук сүрүннүүбүт. Үөрэх сыла саҕаланыыта улахан, бэлэмнэнии бөлөх иитиллээччилэрин «Өксөкү сиэннэрэ» этэрээттэригэр ылабыт. Үөрүүлээх быһыыга-майгыга оҕолор анал таҥас кэтэн хаалтыс бааналлар, андаҕар этэллэр, гимн толороллор. Сайыннарар эйгэ быһыытынан анал муннук тэрийбиппит. Быйылгы үөрэх дьылын устата биэс ыйыллыбыт хайысхаттан турар араас интэриэһинэй ис хоһоонноох аралдьыйыылар, оҕолор саастарыгар сөп түбэһэр квест оонньуулар, викториналар, дьарыктар, күрэхтэһиилэр ыытылыннылар. Бу тэрээһиннэргэ оҕолор анал хаалтыстарын баанан, значоктарын иилинэн, атрибуттарын тутан мустан оонньууллар, куоталаһаллар, дьарыктаналлар, үлэлииллэр.
Ити курдук кырачаан оҕолор күн бүгүн өрүөлчээннэр сарсын өрүөллэр буоланнар, дойдуларыгар бэриниилээх дьон буолан тахсарга уһуйуллуохтара турдаҕа.
Хас биирдии киһи улууһун, нэһилиэгин устуоруйатыгар олоҕун-дьаһаҕын үөрэтиэхтээх, билиэхтээх. Ол онтон саҕаланар — оҕону патриотическай тыыҥҥа иитии, дойдуга тапталы иҥэрии.
Надежда Кириллова, «Кустук» методическай холбоһук салайааччыта
Доҕордоһуу киэһэтэ
«Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап» бырагырааманан Мүрү 2-с №-дээх орто оскуолатын кытта бииргэ үлэлээһиҥҥэ ылыллыбыт былаан быһыытынан «Мүрүчээнэ» уһуйааҥҥа маҥнайгы кылаас үөрэнээччилэрэ доҕордоһуу киэһэтигэр кэлэ сырыттылар.
Бэлэмнэнии бөлөх оҕолоро эҕэрдэлээн монтаж аахтылар, 5 кылаас кыргыттара оҕолорго флешмоб үҥкүүлэттилэр, ол кэннэ бары «Орлята» бырайыак гимнин толордулар. Оскуолаттан кэлбит ыалдьыт оҕолор уонна бэлэмнэнии бөлөх иитиллээччилэрэ биэс холбоһуктаах хамаанданан «Орленок – историяны харыстыыр» квест оонньууга биэс араас станцияларынан: «Эбэ холбуката», «Норуот муудараһа», «Мин улууһум», «Мин дойдум – Россия», «Түргэн, бэргэн, сымса» станцияларынан сылдьан күрэхтэстилэр. Күрэс түмүгүнэн саамай элбэх очукуолаах «Мындыр» хамаанда бастакы миэстэни, «Талба» хамаанда иккис миэстэни, «Хорсун» хамаанда үһүс миэстэни ылары ситистилэр. Оонньууга кыттыбыт оҕолорго туоһу суруктар, грамоталар туттарылыннылар.
Маннык көрсүһүүлэр нөҥүө оҕолор түмсүүлээх, эйэлээх, дойдуга бэриниилээх буоларга үөрэнэллэр. Оскуолаттан кэлэн кыттыбыт оҕолор үксүлэрэ «Мүрүчээнэ» уһуйааммыт выпускниктара олус үөрэн-көтөн барытыгар кытыннылар. Салгыы уһуйааммыт бэлэмнэнии бөлөҕүн оҕолоро оскуолаҕа ыалдьыттыы тиийэллэрэ былааннанар.
Матрена Ховрова, иитээччи
Өксөкү сиэннэрэ – Уолаҥҥа
Биһиги «Мүрүчээнэ» уһуйаан улахан бөлөҕүн оҕолоро «Уолан» гимназияны кытта «Өксөкү сиэннэрэ. Чычып-чаап» бырагырааманан бииргэ үлэлэһэргэ былаан ылыммыппыт. Онон сиэттэрэн, муус устарга гимназияҕа экскурсияҕа баран кэллибит. Гимназия боруогар үөрэх чааһын завуһа Айыы Куо Николаевна Троева үөрэ-көтө көрүстэ.
Учууталлар гимназия икки этээһинэн кэритэн олус үчүгэйдик көрдөрөн кэпсээтилэр. Уолаттар үөрэнэр кылаастарынан, библиотекаҕа, аактабай саалаҕа, остолобуойга, спортивнай саалаҕа, директорскайга сырытыннардылар.
Компьютернай кылааска киирэн оҕолорбут харахтара сырдаан, үөрүү-көтүү буоллулар. Манна кабинет салайааччыта, көтөрө суох пилотнай авиационнай система учуутала Руслан Иванович Жирков үөрэтэр оҕолорунаан дрон туһунан кэпсээтилэр, хайдах көтөрүн көрдөрдүлэр. Оҕолор эмиэ боруобалаан көтүтэн астыннылар. Салгыы спортивнай саалаҕа тиийэммит, дрон хайдах үөһэнэн, аллараанан көтөрүн сөҕө-махтайа көрдүбүт.
Бүтэһиккэ аактабай саалаҕа гимназия 10-с кылааһын үөрэнээччитэ Сайаан Бурнашев фокус арааһын көрдөрөн, үөрүүбүт өссө үксээтэ.
Гимназиябыт учууталларыгар оҕолорго олус интэриэһинэй кэпсээннэрин иһин махтанан, үлэлэригэр ситиһиини баҕаран тарҕастыбыт, өйдөбүнньүк хаартыскаҕа түстүбүт. Аны гимназия үөрэнээччилэрэ ыалдьыттыылларын күүтэбит.
Галина Петрова, иитээччи