Улуу Кыайыы 80 сылын үөрүүлээхтик, өрө көтөҕүллүүлээх көрүстүбүт, араас тэрээһиннэргэ кыттыстыбыт, өйбүтүгэр хааллардыбыт, сүрэхпитигэр хатаатыбыт. Улуу Кыайыы күнэ биир күнүнэн түмүктэммэтин, бу бырааһынньык улахан суолталааҕын өссө дириҥник өйдөөтүбүт.
Нуучча литературатын уруогун чэрчитинэн “Аҕа дойду сэриитин поэзията” салааны үөрэтииттэн ордук Анна Ахматова сэрии кэмигэр Ленинград куоратын көмүскээһиҥҥэ сылдьыбытын туһунан биллибит. Ол ааспыт сэрии кэмигэр биһиги хос эбэлэрбит тыылга олорон, ыраах Саха сириттэн эмиэ “барыта кыайыы туһугар” диэн санаалаах фроҥҥа араас көмөлөрүн ыыппыттарын туһунан элбэҕи иһиттибит. Уонна билигин даҕаны, саҥа үйэ бириэмэтигэр “барыта Кыайыы туһугар, барыта эйэ туругурарын туһугар” диэн сырдык санаалаах, сыаллаах-соруктаах нэһилиэкпитигэр баар “КүнЭйэ” диэн түмсүү үлэтин-хамнаһын туһунан билистибит.
“КүнЭйэ”-лэр нэһилиэкпитигэр баар бизнес-инкубатор дьиэтигэр туспа хостонон, барыта сэттэ эбэлэр түмсэннэр байыаннай дьайыыга кытта сылдьар дьоммутугар таҥас-сап тигиитинэн дьарыктаммыттара сыл аҥарыттан орпут. Кинилэр волонтердар диэн ааттананналлар эбит: үлэлииллэригэр хамнас диэн аахсыбаттар, буола турар байыаннай дьайыы бүтэ охсуон баҕараллар, төһө кыахтара баарынан көмөлөһөллөр. Кинилэр улахан иистэнэр массыына ылалларыгар Найахы нэһилиэгэ “Муницпальнай общественнай территориялары (түөлбэ) сайыннарыы” куонкуруска кыайан, улахан суумманан наҕараадаламмыттара төһүү күүс буолбут. Хас даҕаны улахан кыамталаах иистэнэр массыыналары атыылаһан аҕалбыттар. Ону таһынан эбэлэр дьиэлэриттэн эмиэ бэйэлэрэ иистэнэр массыыналарын аҕаланнар, үлэ күөстүү оргуйар эбит. Биһиги ордук быысапкалыыр массыынаны сэргээтибит. Бу биир массыына тоҕус мүнүүтэ иһигэр бэриллибит программанан “биэс харах” харысхалы тигэн таһаарар, ону таһынан “Уус Алдан улууһа” диэн суругу эмиэ ойуулуур. Маннык суруктаах, харысхаллаах таҥаһы биһиги байыастарбыт наһаа сөбүлүүллэр, сыаналыыллар үһү.
Биһиги эбээлэрбит икки төгүллээн (кыһыҥҥы, сайыҥҥы) байыастар таҥастарын тикпиттэр. Бу күннэргэ бүтэрэн, Уус Алдан улууһун делегацията байыаннай дьайыыга таһаҕас тиэрдэ айанныырыгар баһаам элбэх кэмпилиэги бэлэмнээбиттэр. Ол курдук, хотуобай тигииттэн туох да уратыта суох хаачыстыбалаах байыас сайыҥҥы таҥаһын кэмпилиэгин сөҕө көрдүбүт. Ону таһынан кылынан, сиэлинэн иистэнэр “Симэх” түмсүү атах таҥаһын угунньуларын, оскуолабыт оҕолоро бэлэмнээбит харысхалларын, эйэ холууптарын наардаан биирдии байыаска анаан тиийэрин гына оҥорбуттарын көрдүбүт.
Биһиги бу көрсүһүү иннинэ “эбээлэр мустан иистэнэллэрин” туһунан билэр-истэр этибит да, маннык улахан үлэни толороллорун билбэт эбиппит. Оскуолабытыгар хаххалыыр сиэккэни баайыыга бары кылаас оҕолоро кыттыспыппыт, онон хайдах оҥоһулларын, туохха наада буоларын билэбит. Ол сиэккэлэрбитин барытын туһунан суумкалаан, тутарга-хабарга чэпчэки буоллун диэн тутаахтаан тикпиттэр эбит.
Биһиги, оҕолор, бу саас сылаас күннэргэ, оҕо былаһааккатыгар хойукка диэри оонньуур кэммитигэр бу эбээлэри наһаа хойут дьиэлэригэр тарҕаһан эрэллэрин көрөөччүбүт. Бу кинилэр сарсыарда эрдэттэн, хойукка диэри үлэлэрин бүтэрээри, түргэнник илиилэрин сылааһынан тигиллибит таҥастар хас биирдии байыастарбытыгар тиийэ охсуон баҕалара эбит.
Бу сырыыттан биһиги олус элбэҕи биллибит, бэйэбитигэр саҥа көрүүлэннибит. Бу буола турар дьайыы түргэнник бүтэригэр олуһун баҕардыбыт.
И.И.Гоголев-Дыргыабай аатынан Найахы орто оскуолатын 6-с кылааһын үөрэнээччилэрэ