Күлүмнүүр бастакы уонна бастыҥ!

Тумус туттар биир дойдулаахпыт – революция иннинээҕи саха интеллигенциятын баһылыга, сырдатааччы, суруйааччы, «Сахалар сойуустара» түмсүү тэрийээччитэ уонна салайааччыта, саха бэчээтин төрүттээччи, бастакы драматург, тылбаасчыт, суруналыыс, чинчийээччи, сокуонньут Василий Васильевич Никифоров – Күлүмнүүр ыам ыйын 18 күнүгэр төрөөбүтэ 160 сылын туолар. Бу бэлиэ күнү көрсө В.В. Алексеев аатынан Мүрүтээҕи уолаттар гимназияларыгар «Күлүмнүүр, күлүмнээ!» бырайыак ыытылла турар.

Бырайыак биир сонун, кэрэхсэбиллээх хайысхатынан Күлүмнүүрү саха олоҕун сайыннарыыга элбэх хайысхаҕа бастакы уонна бастыҥ киһи быһыытынан уоланнарга тиэрдии буолар. Ааспыт сыл ахсын­ньы 10 күнүгэр – В.В. Никифоров төрөөбүтэ 160 сылын туолар күнүгэр диэри 160 хонук иннинэ 8 «а», 8 «б» кылаас кэлэктииптэрэ «Гимназист аатын сүгүү» үөрүүлээх тэрээһин иккис чааһыгар Күлүмнүүр «Манчаары» драматын төрөппүттэригэр уонна учууталларыгар оонньоон көрдөрбүттэрэ. 8 «а», 8 «б» кылаас 28 гимназиһа уонна куратордара бары кытыннылар. Төрөппүттэр персонажтар таҥастарын, туттар реквизиттэрин бэлэмнээтилэр. Айымньы биэс оонньуутун оруолларынан үллэстэн, ый курдук бэлэмнэммиппит. Чараҥнааҕы култуура дьиэтин дириэктэрэ, «Манчаары» тыйаатыр устуудьуйатын салайааччыта Е.П. Свинобоева режиссер хараҕынан көрөн сүбэ-ама биэрбитэ, эбии дьарыктаабыта.

Сулустаан ГОГОЛЕВ:

– Мин маҥнайгы оонньууга Манчаары буолбутум. Кини эйэҕэс санаалаах, аһыныгас майгылаах. Ийэтигэр үтүө сы­һыаннаах, үлэһит уол эбит. Манчаары ийэтинээн дьадаҥытык олорбуттар. Кини кыра эрдэҕиттэн Чоочо баай батталын-ата­ҕастабылын билэн улааппыт. Ол иһин баайдарга өстөммүт.

Арчын ПРОКОПЬЕВ:

– Мин иккис оонньуу Манчаарытын оонньообутум. Кини доҕотторо – Чоочо баай хамначчыттара. Кинилэр Чоочоттон олус куттаналлар, ол иһин Манчаары утуйа сыттаҕына, ки­нини саанан иккитэ ыталлар. Хата, саалара кыайан эс­тибэт. Манчаары утуйбута буо­ла сы­тан, барытын истэр, билэр. Ол эрээри доҕотторун өйдөөн, туох буолбутун түһээтим диэн кэпсиир. Доҕотторо буруйдарын өйдүүллэр эрээри, куттал баһыйан, Манчаарыны уган биэ­рэллэр. Манчаары дьоҥҥо сиэрдээхтик сыһыаннаһар киһи эбит дии санаатым. Тылбын үөрэтэрбэр бастаан ыарыр­ҕаппытым. Драмаҕа кыт­­­тыбыппын сөбүлээтим.

Виктор ШЕЛКОВНИКОВ:

– Мин төрдүс оонньууга Манчаары оруолун оонньообуппун олус астынным. Ис сүрэхпиттэн кыһаллан, үчүгэйдик оонньоотум.

Семен:

– Мин үһүс уонна бэһис оонньууларга Манчаары оруолун толорбутум. Кини баайдартан куттаммат, күүстээх, хорсун киһи. Манчаары кырдьык иһин охсу­һар. Кини этэр тыла элбэх, доргуччу саҥарар, хамсанара харса суох. Ол иһин оонньуурбар ыарыр­ҕаппытым. Үһүс оонньууга Чоочо Ман­чаарыны тутан хаай­тарарын ордук өйдөөн хаалбыппын. Айым­ньы бүтүүтүгэр Манчаарыны кэл­гийэн куоракка түрмэҕэ илдьэ баралларыгар кэриэс тылын этэрбэр долгуйбутум. Күлүмнүүр бэ­йэтин кэмин, дьадаҥы уонна баай мөккүөрүн Манчаарынан көрдөрбүт дии саныыбын.

Мичил НИКОЛАЕВ:

– Мин Чоочо баай оруолун толорбутум. Кини иҥсэлээх, харчы туһугар аймаҕын да билиммэт. Дьадаҥыларга көмөлөһөбүн дии саныыр. Дьиҥэр, кинилэри хабалаҕа ылар иһэр. Оруолбун үчүгэйдик оонньоотум. Тыла ыарахана суох, ис хоһоонун өйдөөн үөрэппитим. Манчаары хорсун киһи эбит. Драмаҕа кыттыбытым үчүгэй. Күлүмнүүр баайдар иҥсэлэрин уонна дьадаҥылары атаҕастыылларын кырдьык­таахтык көрдөрбүт.

Иван ТАТАРИНОВ:

– Мин төрдүс оонньууга Ха­чыкаат Уйбааны оонньоотум. Кини баай киһи уола. Испэктээккэ бастакыбын кытынным. Сыыспакка үчүгэйдик оон­ньоо­тубут.

Айаан КОПЫРИН:

– Мин бэһис оонньууга кулубаны оонньообутум. Кини Манчаарыттан куттанар. Кулуба үөрэҕэ суох, ол иһин докумуонун Суруксут оҥорор. Бу драмаҕа кыттаммын, былыргы баайдар майгыларын биллим.

Артемий БОЛЬШАКОВ:

– Мин Суруксуту оонньообутум. Кини үөрэхтээх саха. Кулуба докумуонун оҥорор, суруктарын ааҕан биэрэр, исправникка харчыны хайдах биэрэри сүбэ­лиир. Оруолбун сөбүлээтим, миэхэ бар­сар дии саныыбын. Ол иһин чугастык ылынан оонньообутум, тылбын түргэнник үөрэппитим.

Борис СИВЦЕВ:

– Мин нуучча исправнигын оруолун сэҥээрэн, бэйэм талан оонньоотум. Бастаан долгуйбутум. Онтон сыанаҕа тахсан баран, тылбын сааһылаан, бэркэ толордум.

Тимур ФЕДОРОВ:

– Мин хаһаах оруолун оон­ньоо­тум. Кини исправникка кө­мөлөһөр, дьону кытта кэпсэтэ­ригэр тылбаастыыр. Хаһаах Ман­чаарыттан куттанар. Мин Дүпсүнтэн сылдьабын. Биир дойдулааҕым Күлүмнүүр драматыгар кыттыбыппын астынным.

Онон уоланнар Күлүмнүүр «Манчаары» айымньыта сахалыы бастакы уонна биир бастыҥ драма буоларын итэҕэйдилэр, астыннылар.

Муус устар 18 күнүттэн Күлүмнүүргэ аналлаах ый биллэриллэн, гимназистар уонна учууталлар айар кыахтарын арыйар араас тэрээһиҥҥэ көхтөөхтүк кытталлар:

1. «Саргылан, уол оҕо!» улуус­тааҕы күрэххэ Виталий Копырин (9 кыл.) призер, Ярослав Павлов (10 кыл.) анал аат буолары ситистилэр.
2. В.В. Никифоров олоҕун, үлэтин чинчийэн, сыдьаана Виталий Копырин, Д.А. Юрасов сыдьаана Арылхан Стрекаловскай (5 кыл.), Күлүмнүүрү Кыыс Хаҥаҕа кэлбитигэр көрбүт В. Местников хос сиэннэрэ Александр, Григорий Бурцевтар уо.д.а. дакылаат суруйан билим кэмпириэнсийэлэргэ ситиһии­лээхтик кытталлар.
3. 8 «а», «б» кылаас гимназистара В.В. Никифоров дьоһун олоҕун, бар дьонун туһугар үлэтин чахчыларын түмэн, «Күлүмнүүр бастакы уонна бастыҥ!» электроннай кинигэ оҥордулар. Бу үлэбит СӨ Национальнай библиотекатын «Авторы – дети» өрөспүүбүлүкэтээҕи бырайыак дьүүллүүр сүбэтигэр бигэргэтиигэ киирбитэ.
4. 10 кылаас уоланнара «Бороҕон – Өнөр – Дүпсүн – Нэрэлики» хайысханан экстрим-бо­хуокка сырыттылар.
5. Күлүмнүүрү үөрэтиигэ методическай суру­йуу куонкуруһугар Наталия Бурцева, Розалия Готовцева – 1 м., Маргарита Мигалкина, Ро­залия Андросова, Розалия Готовцева – 2 м., Мария Жиркова, Наталия Бурцева 3 м. ыллылар. Өрөспүүбүлүкэтээҕи I Никифоров ааҕыыларыгар Наталия Бурцева ситиһиилээхтик кытынна.
6. Сэһэн Ардьакыап аатынан улууспут түмэлин үлэһиттэрэ Александр Сивцев, Айаал Бурцев Күлүмнүүргэ аналлаах түмэл уруогун ыыттылар.
7. Бу күннэргэ учууталлар «Күлүмнүүр уруоктарын» ыытыахтара.
8. Уоланнар ыам ыйын 18 күнүгэр И. Сыроватскай тылыгар, В. Парников дьүрүлүгэр «Сүгүрүй, үс саха төрүөҕэ» ырыаны доргуччу ыллаары, Н. Босиков «Күлүмнүүр, күлүмнээ!» хоһоонун күргүөмүнэн ааҕаары бэлэмнэнэ сылдьаллар/
9. «Уолан» кыһыл көмүс фондаҕа» киирэр «Ньургуһун» уонна «Хатыҥчаан» бырайыактар быйылгы дьоҕус экстрим-похуоттара Күлүмнүүр төрөөбүтэ 160 сылыгар ананар.

В.В. Никифоров төрөөбүтэ 160 сылыгар аналлаах тэрээһиннэр Күлүмнүүр дьоһун олоҕун уонна төрөөбүт норуотун сырдыкка, сайдыыга сирдээбит далааһын­наах үлэтин чаҕылхай холобуругар кэнчээри ыччаты иитэр-үөрэтэр суолталаахтар. Күлүмнүүрү үйэтитиигэ туруулаһан үлэлиир киэн туттар биир дойдулаахпыт, норуот депутата А.Н. Жирков этиитэ тоҕоостоох: «Күлүмнүүр – олоҕо уонна үлэтэ бүтүннүү «бастыҥ» диэн тылга дьүөрэлэһэр үтүө, уһулуччулаах киһи».

Наталия Бурцева, Мүрүтээҕи уолаттар гимназияларын учуутала, «Күлүмнүүр, күлүмнээ!» бырайыак салайааччыта