Билиҥҥи сайдыылаах кэмҥэ түөкүттэр дьону албынныырга араас ньыманы тутталлар, ол курдук кинилэр баазаҕа ким ханна олорорун көрөн, тугу үлэлиирин билиэхтэрин сөп.
- Буруйдаах сымыйанан баантан куттала суох буолуутун сулууспатыттан, эбэтэр ол кэпсэтэ олорон полиция, прокуратура, ФСБ үлэһитигэр холбоон дьону итэҕэтэн, “бааҥҥа операция буолан эрэр” диэн этиилэрэ.
- Интернеккэ ону-маны чэпчэки сыанаҕа атыылыыбыт диэн сымыйа биллэриини таһаараллара.
- Хас биирдии киһи аккаунун алдьатан, ол киһи аатыттан сымыйа биллэриини ыыталлара, үгүстүк батсаап ситимигэр билэр дьоҥҥут ааттарыттан иэс харчы көрдүүллэрэ.
- Түөкүттэр сымыйа смс иһитиннэрии ыытан, “харчыны сыыһа ыыппыппын” диэн албыннаан, харчыны төттөрү ылыылара.
- Сотовай араас оператордарыттан эрийэн, “нүөмэргитин уһаттарар буоллаххытына, код кэлбитин этиҥ” дэттэрэллэр.
- Искусственнай интеллект нөҥүө дьон куолаһын уларытан, аудио сообщение ыыталлар, ону таһынан видео-звонок эмиэ оҥоруохтарын сөп.
- Арааһынай тэрилтэттэн эрийэн, “Пенсионнай, Социальнай, Уот счетчигын уларытабыт, Госуслугаттан, Мед. учреждениеттан” эрийэн, код көрдүүллэр.
- Абитуриеннарга приемнай хамыыһыйаттан эрийэн, сымыйа араас ссылкалары ыытан, онон киирэн «үөрэххэ түргэнник уонна үрдүк баалынан киириэҥ» диэн албыннаан, эн туох баар тус информацияҕын хомуйаллар.
Бастакы түбэлтэҕэ эмсэҕэлэнээччилэр маннык сыыһалары оҥороллор, ол курдук баан үлэһитэ клиеннэргэ хаһан да эрийбэт, пин-коду карталарын таһыгар харайа сылдьаллар эбэтэр картаҕа бэйэтигэр суруйаллар, туора дьоҥҥо пин-коду бэйэлэрэ этэн биэрэллэр, эбэтэр карталарын кинилэргэ туһаныыга биэрэллэр, ону тэҥэ чэпчэки сыанаҕа ону-маны атыылаһаары киирэн биэрэбит, ардыгар нууччалыы тылы үчүгэйдик өйдөөбөккө, эппиттэрин толорон иһэбит. Уонна албыннаттаран, код ыыппыттарын этэн биэрэллэр.
Төлөпүөн түөкүннэриттэн хайдах харыстанабыт?
- Баан картатын ханнык да нүөмэрин атын дьоҥҥо биэримэҥ, этимэҥ.
- Картанан операциялар барыта бас билээччи баарыгар оҥоһуллуохтаахтар (көрөн турдахтарына). Карта сүттэҕинэ (уордахтарына) тутатына картаны биэрбит бааҥҥа блокировкалат. Бары боппуруостары, картаҕа ыйыллыбыт нүөмэргэ телефонунан эрийэн, бааны кытта сүбэлэс.
- Чугас дьоҥҥор тутатына кэпсээ, ким туох диэн эрийбитин.
- Эргэ абонентскай нүөмэри уларытан баран, онно “Мобильнай банк” холбоно сылдьыбыт буоллаҕына, бааҥҥа тиийэн бу өҥөнү араарар туһунан сайабылыанньата суруй.
- Билбэт атын регионтан эрийдэхтэринэ, төлөпүөнү ылымаҥ. Интернеттэн ону-маны сакаастыырга үчүгэйдик үөрэтэн, сыанабылларын ааҕан баран сакаастааҥ.
- Туох баар ыйытыкка туох да кодун кимиэхэ да этимэ!
- Алҕаска код этэн биэрэр түгэҥҥэр, тутатына МФЦ дьиэтигэр тиийэн “Госуслуги” баар логин, пароль тута уларыттар.