Эн хас чааска утуйан тураҕын? Күн устата сэниэҥ тиийэр дуо? Төһө элбэҕи ситиһэҕиний? Учуонайдар эрдэ туруу үтүө өрүттэрин ааҕан көрбүттэр:
— Элбэх бириэмэлэнэҕин;
— Саҥа үчүгэй үөрүйэхтэр (привычка) үөскүүллэр;
— Киһи эниэргийэтэ элбиир, элбэҕи кыайа тутаҕын;
— Иммунитет күүһүрэр;
— Күүрүү (стресс) аччыыр;
— Өйгө хатыырыҥ тупсар;
— Болҕомтолоох буолаҕын;
— Олох охсууларын этэҥҥэ аһарынаҕын;
— Ыйааһын быраҕаҕын.
7-8 чааска турар буоллаххына, күн номнуо саҕаламмыт буолар. Онон күнү былаанныыр, сааһыланар кэм хаалбат. Маннык ыгылыйыы кэмигэр “прокрастинация” диэн үөскүүр эбит. Ол аата бүгүн оҥоһуллуохтааҕы сарсыҥҥыга, сарсын оҥоһуллуохтааҕы өссө кэлиҥҥигэ көһөрөн иһии тахсар.
5 чааска уһукта үөрэннэххинэ, бэйэҕэр эрэлиҥ күүһүрэр. Эрдэ тураргытыттан эрэйи көрбөккө, эрдэ турууну бэйэҥ талбыт буоллаххына, олоххор ситиһии аргыстаһар.
Эрдэ турбут киһи эрчимнэнэр
Кыратык сэрээккэлиир, сөрүүн уунан сайҕанар буоллаххына, күн устата сэниэҥ эстибэт. Эт-сиин уһун күҥҥэ бэлэмнэнэр, түүн устата хамсаабатах хаан уонна былчархай эргиирэ күүһүрэр. Ол иһин иммунитет күүһүрэр, ол аата доруобуйаҥ биллэ тупсар.
Эрдэ тура үөрэнэргэ уһуктаат да өр сыппакка, сүрҕэлдьээбэккэ атахха туруллар. Суунан-тараанан баран йога хамсаныыларын, чэпчэки сэрээккэни оҥоһуллар. 1-2 ыстакаан мүлүркэй ууну ыймахтаан, эти-сиини уһугуннарыллар.
Утуйар уонна уһуктар наар биир кэмҥэ биир буоларыгар кыһаллыахха наада.
Сарсыарда туох да сыала суох уһуктар ыарахан. Онон киэһэ сытыах иннинэ кэлэр күҥҥэ тугу эмэ былааннаа. Бэйэни көрүнүөххэ, кинигэ ааҕыахха сөп. Ыксаабакка ас астанан, аһыахха сөп.
Киэһээ сытарга саамай табыгастаах кэм – 21.00 чаас.
Киэһээ тоҕустан түүн ортотугар диэри утуйуу эккэ-сииҥҥэ олус туһалаах. Мелатонин үөскүүр. Ити чааска утуйбакка сылдьар киһи элбэҕи сүтэрэр, эт-сиин үлэтэ кэһиллэр. Киһи мэлдьи сылайа сылдьар буолар, сэниэтэ күн устатыгар тиийбэт. Онон 22.00 чаас иннинэ орону булар табыгастаах.
Ууну хана утуйан туруу – доруобай буолуу төрдө.
Сомнологтар диэн түүлү үөрэтэр, эмтиир быраастар суруйалларынан, киһи сууккаҕа 7 чаас кытаанахтык утуйан турдаҕына толору сынньанар. Сарсыарда 5 чаас саҕана киһи организмыгар кортизол уонна адреналин диэн гормоннар элбииллэр, гемоглобин уонна саахар үрдүүр, сүрэх тэбиитэ түргэтиир, тыыныы дириҥиир. Ол аата эт-сиин уһуктарга бэлэмнэнэн барар. Ол иһин эрдэ туруу бу чааска саамай табыгастаах буолар.
Эрдэ турарга сыыйа үөрэниэххэ наада
Хайаан да сарсын 5 чааска будильнигынан уһуктабыт диэн буолбакка, эрдэ утуйууттан саҕалаан, биирдии чааһынан эбэтэр чаас аҥаардыытынан уһуктууну эрдэлэтэн истэххэ, киһи түргэнник үөрэнэр.
Эрдэ турбут чыычаах тумсун соттор, хойут турбут чыычаах хараҕын хастар.
Интэриниэт ситимиттэн.