Россия үрдүнэн Судаарыстыбаннай түмүктүүр аттестацияны ыытыы Российскай Федерация «Үөрэхтээһин туһунан» №273-дээх сокуонугар уонна Российскай Федерация үөрэҕин министиэристибэтинэн 2023 сыл муус устар 4 күнүгэр бигэргэммит «Судаарыстыбаннай эксээмэннэри ыытыы Бэрээдэгэр», Саха Өрөспүүбүлүкэтин Бырабыыталыстыбатын уонна Уус Алдан улууһун баһылыгын анал дьаһалларыгар олоҕурар.
Улууспутугар барыта 12 БКЭ-ни тутар пууҥҥа 297 үлэһит анал үөрэхтээһини ааһан үлэлээтэ, ол иһигэр төрөппүт ахсааныттан общественнэй кэтээн көрөөччүлэр эмиэ. Сэттэ пууҥҥа офлайн, 5 пууҥҥа онлайн эрэһииминэн видеонан кэтээн көрүү үлэлээтэ.
БКЭ матырыйаллара Интэриниэт ситимин нөҥүө кэлэллэр уонна туттарааччылар көрөн олордохторуна аудиторияҕа бэчээттэнэн түҥэтиллэр. Эксээмэн туттарааччы үлэтэ аудитория иһигэр эксээмэн бүтэрин кытта тута сканерданан Регионнааҕы обработкалыыр кииҥҥэ ыытыллар. Информатика уонна омук тылын тылынан чааһа көмпүүтэр киэбигэр туттарыллар.
Быйыл улууспутугар орто оскуоланы 225 выпускник (ол иһигэр доруобуйатынан хааччахтаах 4 оҕо) бүтэрбититтэн 222-тэ Биир кэлим эксээмэни сүрүн түһүмэҕэр ситиһиилээхтик туттаран ситии-хотуу аттестатын тутта. 11-с кылаас аттестатын ыларга оҕолор икки булгуччулаах биридимиэккэ – судургутутуллубут математикаҕа 3 баалтан аҕыйаҕы, нуучча тылыгар 24 баалтан кыраны ылыа суохтаахтар. Аттестат ылбатах выпускниктар күһүн туттарыахтарын сөп уонна 9-с кылаастааҕы аттестаттарынан үөрэххэ туттарсыахтарын сөп.
Маны таһынан, үрдүк үөрэххэ туттарсарга талыы биридимиэттэри туттараллар. Улууспутугар обществознаниены 73 оҕо талан туттарда, уустугурдуллубут математиканы – 48, информатиканы уонна историяны – 24, биологияны – 20, физиканы – 14, литератураны – 13, химияны – 9, английскай тылын – 8, географияны – 2, Биир кэлим республикатааҕы эксээмэни (саха тылын) – 6. Дойдубут сайдыытыгар наадалаах специалистары үөрэтэн таһаарарга профильнай математиканы, физиканы, химияны, биологияны уонна информатиканы оскуола выпускниктарын 30%-ра талаллара уонна туттараллара эрэйиллэр. Онон инникитин үөрэхтэрин тала илик үөрэнээччилэргэ бу биридимиэттэри дириҥэтэн үөрэтэргитигэр сүбэлиэм этэ. БКЭ түмүгэ үрдүк үөрэххэ туттарсарга түөрт сыл устата суолталааҕынан ааҕыллар. Холобур, быйыл туттарбыттарга 2026, 2027, 2028, 2029 сыллааҕы Биир кэлим эксээмэн түмүктэрэ учуоттаналлар.
Быйыл өрөспүүбүлүкэбит сүрүн үрдүк үөрэҕин кыһатыгар – Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университекка – туттарсан киирэргэ баал алын кээмэйэ үрдээбитэ. Ол курдук, туттарсарга физика 39 баалтан 41 баал буолбута, история 40 баал (урут 36 б.), информатика 46 баал (урут 44 б.), омук тыла 40 баал (урут 30 б.), биология уонна химия – 40 баал (урут 39 б.). Нуучча тылыгар, уустугурдуллубут математикаҕа, литератураҕа, географияҕа (40 б.) уонна обществознаниеҕа (45 б.) уларыйыы суох. Онон, выпускниктар киин куораппыт үрдүк үөрэҕин кыһатыгар туттарсар санаалаах буоллахтарына, түмүктэрэ урукку сыллардааҕар БКЭ-ҕэ үрдүк буолара эрэйиллэр. Инникитин да үрдүк үөрэх кыһатыгар туттарсарга алын кээмэй бааллара үрдүөхтэрин сөп. Орто баал улууспутугар былырыыҥҥытааҕар түөрт биридимиэккэ үрдээтэ (нуучча тыла, физика, биология, география), аҕыс биридимиэккэ намтаата. Аттестаты ылыы бырыһыана, кыранан да буоллар, сылын аайы тупсар.
Талыы биридимиэти туттарбатах выпускниктар орто үөрэххэ аттестат орто сыанатынан туттарсан киирэллэр, БКЭ түмүктэрэ онно оруола суохтар. Ол эбэтэр үөрэнээччи 10-11 кылааска бары биридимиэкккэ ордук кыһаллан үөрэнэн сыанатын тупсарарга дьулуһуохтаах.
Дойду бэрэсидьиэнин сорудаҕынан оҕолорго биир биридимиэккэ эксээмэни хаттаан туттарар кыах үһүс сылын бэриллэн, быйыл 48 оҕо туттарда. Бу түгэҥҥэ иннинээҕи бааллара сотуллар.
2024 сылтан улуус баһылыгын дьаһалынан БКЭ-ны 90-99 баалга туттарбыт үөрэнээччи 50 000 солк., 100 баалга туттарбыт 100 000 солк., үөрэппит учуутал 50 000 солк. харчынан бириэмийэлэнэллэр. Онон географияны 95 баалга туттарбыт Бээрийэ орто оскуолатын выпускнига Роман Аргунов уонна учуутала Екатерина Ивановна Васильева, нуучча тылыгар 91 баалы ылбыт Мүрү 1-кы №-дээх ОО выпускнига Саргылана Бочкарева, учуутала Алена Афанасьевна Заболоцкая бу бириэмийэни туттулар. Маны таһынан, 86 баалы икки эксээмэҥҥэ (нуучча тылыгар уонна саха тылыгар) Лөгөйдөөҕү лиссиэй-интэринээт выпускницата Мария Тищенко ылары ситистэ (учууталлара – С.И. Протодьяконова, В.И. Тищенко). Нуучча тылыгар 86 баалы Түүлээх ОО выпускницата Мария Бочкарева (уч. Н.К. Гермогенова), 83 баалы Мүрү 2-с №-дээх орто оскуолатыттан Светлана Нестерова (уч. В.Н. Ушницкая), 81 баалы Чэриктэй ОО Екатерина Салышева (уч. В.В. Ушницкая В.В.) ылары ситистилэр.
Орто оскуоланы сэттэ выпускник кыһыл көмүс, 10 выпускник үрүҥ көмүс мэтээлинэн түмүктээтилэр. Улууспутугар саамай элбэх медалистаах (2 кыһыл, 3 үрүҥ көмүс) Мүрү 1 №-дээх орто оскуолатын учууталлара үлэлэрэ үтүө түмүктээх буолан үөрүүлэрэ үксээтэ. Мүрү 2-с №-дээх ОО – 2 кыһыл, Мүрүтээҕи уолаттар гимназиялара – 2 кыһыл, Тумул – 1 кыһыл, Баатаҕай, Лөгөй, Чэриктэй оскуолалара – 2 үрүҥ, Түүлээх – 1 үрүҥ көмүс медалистаахтар. Мэтээл үөрэххэ туттарсарга эбии баал биэрэр.
Выпускниктарбытыгар талан ылбыт үөрэхтэригэр киирэллэригэр, бары үөрэнээччилэргэ сайыны туһалаахтык атаараргытыгар баҕарабыт.
Саргылана Громова, Уус Алданнааҕы үөрэх управлениетын уопсай үөрэхтээһини хааччыйар уонна кэтээн көрөр отделын салайааччыта