Балаҕан ыйын 20 күнүгэр Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Култуура дьиэтигэр биир дойдулаахпыт, СӨ үтүөлээх артыыһа Анастасия Готовцева “Күһүҥҥү ырыа, эн дьикти тыыннааххын, санааны сааһылыыр ураты күүстээххин” диэн ааттаах айар кэнсиэрин көрөөччүтүгэр бэлэхтиэҕэ. Бу түгэни туһанан, кинилиин кэпсэттим.
Мааныламмыт оҕо саастаахпын
– Анастасия, оҕо сааһыҥ ааспыт түөлбэтин сырдат эрэ. Дьиэ кэргэҥҥэр ордук туох түгэннэр күндү өйдөбүл буолан хаалбыттарый?
– Оҕо сааһым Кэптэнигэ ааспыта. Ийэ, аҕа, икки эбэ тапталын, маанытын билбит, көҥүл оонньообут дьоллоохпун. Настаа уонна Балбаара диэн эбэлэрдээх этим. Мин хос эбэм аатын салҕыыбын. Эбэм Балбаара ааттыын “Хоруосай”, наһаа кэрэ, сымнаҕас киһи этэ. Кини саһарчы буспут алаадьытын сыта, аҕам бултаан-алтаан аҕалбыт куһун, балыгын миинэ ол кэм умнуллубат өйдөбүлэ буоллаҕа. Ас астыыр хоспоххо бары мустан, күө-дьаа кэпсэтэрбитин, күлэрбитин-үөрэрбитин санаан, куруук манньыйабын.
Аҕам иккиһин ыал буолбутугар эбии икки балтыламмытым, бырааттаммытым. Кииринньэҥ ийэм элбэх оҕолоох ыалтан төрүттээх буолан, кинилэри кытта биир дьиэ кэргэн курдук улааппытым. Дьонум, үлэлиир-хамсыыр саастарыгар сылдьар дьон, Бороҕоҥҥо үлэлииллэрэ. Ыал улахан оҕото буолан, оҕо көрөрүм. Ол да буоллар, быыс булан, оонньуу сүүрэрим. Кэптэнигэ сылдьыбатах ыалым, оонньооботох олбуорум диэн суох буолуохтаах. Өрөбүл аайы куораттан эдьиийдэрбитин, убайдарбытын кэтэһэрбит. Сайын бары мустан, ыһыахха киирэрбитин сылаастык ахтабын.
Төрдүс кылааска киириибэр улуус киинигэр көһөн киирбиппит. Аҕам Иннокентий Иннокентьевич Готовцев эрдэһит, асчыт бэрдэ этэ. Сарсыарда тураат, араадьыйатын холбуура уонна блинытыгар тиийэ астаан, биһигини уһугуннартыыра. Сылаас дьиэҕэ, аска турар олус да астык, күндү буолара!
– Ырыаҕа-тойукка төрөппүттэргиттэн кини ордук чугаһын билэбит. Кинини кытта ырыа, музыка чааһыгар алтыһыыгыт хайдах ааспытай?
– Байаанын туппутунан сылдьара. Бырааһынньык буолар сиригэр байаанын тыаһаппытынан, ыллаабытынан киирэриттэн арыт кыбыстарбыт даҕаны. Бу санаатахха, үөрүүнү-көтүүнү аҕалар киһи эбит. Кэнсиэрдэргэ, гостуруолга миигин бэйэтин кытта илдьэ сылдьара. Олоппоско туруоран, кини доҕуһуолунан иккиэн ыллыырбыт. “Угадай мелодию” биэриини үтүктэн, байаанынан ырыалары таайтарарын сөбүлүүрэ. Билэр ырыата элбэҕиттэн сөҕөрүм. Кэлин бултуу сылдьан, илиитин дэҥнээн, байаанныырын тохтоппута эрээри, уус-уран самодеятельность көрүүтүгэр тэрилтэлэр ансаамбылларын, хуордарын кытта үлэлэһэрэ. Гостуруол кэллэр эрэ дьиэбит артыыстарынан туолара. Ол да иһин ырыа-тойук эйгэтигэр улааппытым. Ырыа эйгэтигэр барарым оччоттон биллибит эбит. Атын идэ туһунан санаабатаҕым даҕаны.
– Оскуолаҕа киирбит күҥҥүн өйдүүгүн дуо?
– Маҥнайгы кылааска Лөгөй оскуолатыгар киирбитим. Оччолорго, билиҥҥи курдук, сибэккини дэлэй үүннэрбэттэрэ. Ону эбэм барахсан хонууттан сибэкки үргээн аҕалбытын өйдүүбүн. Онон сибэкки дьөрбөлөөх, муус маҥан, уп-улахан баанчыктаах, мааны да мааны кыыс оскуолаҕа барбытым. Бастакы учууталым Марфа Васильевна Курилкина этэ. Онтон Тамара Константиновна Корякинаҕа үөрэммиппит. Оскуолаҕа үүт иһэрдэллэрэ. Үрүҥ аһы сөбүлээбэт оҕо ону сатаан испэккэ, паартам анныгар хаалларан кэбиһэрим. Аҕам өҥөтүнэн сомуоктаах муодунай саппыкыны алын кылааска кэппиппин адьас умнубаппын. Саһархай өҥнөөх куруолук бэргэһэлэнэ сылдьыбытым. Аҕам муусука учууталынан үлэлиирэ. Биирдэ быһыы биэрэ кэлбиттэригэр эмчиттэртэн куотан, остуол тула сырсыбыппытыгар, аҕабын ыҥыран, туттарбыттара баара. Сытыы-хотуу оҕо этим. Ону тэҥэ үөрэхпэр үчүгэйим, ырыаҕа-тойукка мэлдьи инники күөҥҥэ сылдьарым.
Кэскилгэ сирдээбит “Кэнчээрим”
– »Кэнчээри» ансаамбылга дьарыктаммыт кэмҥин ахтан-санаан аас эрэ.
– “Кэнчээригэ” Бороҕоҥҥо тиийээт, киирбитим. Ити иннинэ бэйэм бэйэбэр сылдьыбыт буоллахпына, ансаамбылга бииргэ ыллыыр оҕолорбун, хормейстеры истэргэ үөрэммитим. Ырыаҕа-тойукка профессиональнай таһым бастакы олуктарын учууталым, уһулуччулаах педагог, Саха АССР уонна Россия култууратын үтүөлээх үлэһитэ Василий Степанович Парников уурбута. Оҕолортон чорботон хайҕыырыттан санаам кэлэрэ. Пермь куоракка улахан куонкуруска кыттан турардаахпын, “Артек” лааҕырга сынньаммытым, ансаамбылы кытта киэҥ эйгэни билбитим, улахан куораттары көрбүтүм.
1979 сыллаахха саха оҕолоруттан аан бастакынан Москубаҕа Киин тэлэбиидэнньэҕэ “Творчество юных” уонна “Веселые нотки” биэриилэргэ уһуллан турардаахпыт. Онно “Һээдьэ” диэн ырыаҕа солистаабытым. Ансаамбылга саамай кыралара этим. Онно биллэр ырыаһыт Алла Пугачева кыыһыныын Кристина Орбакайтелыын кыттыбыттара. Оччоттон маҕаһыынымсахпын. Биир маҕаһыыҥҥа оҕолорбуттан туораан, эскалаторга оонньуу сылдьарбын, араадьыйанан биллэрэн, булан турардаахтар. Онтон быраабым быһыллан, мал харабыллааччы буолбутум. Нууччалыы хайдах быһаарсыбытым буолла, дьоммор кэһии бөҕөлөөх кэлбитим.
“Кэнчээри” ансаамбылга түбэһиим – дьылҕабар дьоллоох билиэти тардыы. Алтыс-сэттис кылаастарга куолаһым уларыйар кэмигэр аҕам дьарыкпын тохтото сылдьыбыта. Оскуола кэнниттэн музыкальнай училищеҕа киирэрбэр “Кэнчээригэ” ылбыт уопутум тирэх буолбута. Ырыа-тойук мин олохпор олус улахан суолталаах. Оччоттон баччаҕа диэри ырыабын ымыы, кынат гынан сырыттаҕым.
Доҕотторбун мэлдьи ахтабын
– Бороҕоҥҥо туох сиргэ сөбүлээн сылдьаҕыный? Ордук тугу ахтаҕыный?
– Бастакы таптал, бастакы улахан ыра санаа саҕыллыбыт сирэ дойдум буоллаҕа. Дьиэбит үрдүнээҕи сыырга тахсан, Бороҕоммун көрөн олорон, ыраах, дьоллоох дьылҕабын ыралыырым. Билигин да ол сыырбар тахсыахпын олус баҕарабын да, мэлдьи ыксыыр буолан, кыаллыбакка хаалар. Бороҕоҥҥо тиийдэхпинэ “манна кини дьиэтэ баара”, “манна ол турбута”, “итинэн сылдыбыппыт” диэн уруккуну санаан ылабын. Бииргэ үөрэммит оҕолорбун, чугастык алтыспыт доҕотторбун олус ахтабын. Устудьуоннуу сылдьан, хас өрөбүл аайы дойдубар талаһарым. Соторутааҕыта эрэ арахсыбыт буоламмыт, олус ахтыһарбыт, бэйэ-бэйэбитигэр тардыһарбыт. Күн-дьыл ааһан, тэйсэ да быһыытыйдарбыт, сүрэхпэр оҕо сааһым доҕотторо мэлдьи күндүлэр. Көрүстэрбит эрэ үөрүү-көтүү бөҕө буолабыт. Хомойуох иһин, кинилэртэн сорохторо бу күн сиригэр суохтар.
Кэлин Чурапчыга үлэлии тахсан баран, Николай Сибиряков “Чараҥ вальса” ырыатын таһаарбыппын кэннэ “Настябыт аны Чурапчы кыыһа буолбут үһү” дииллэрин истэн, хомойо саныырым. “Чурапчыбын” диэн хаһан даҕаны түөспүн охсумматаҕым. Өбүгэм, төрөппүт ийэм, кэргэним дойдулара. Онуоха биир билэр киһим “Биллибэтиҥ буоллар, эйиэхэ ким да наадыйыа суох этэ. Ырыаһыт дьылҕатын талаҥҥын, икки улуус былдьаһар киһитэ буоллаҕыҥ” диэн олус бэргэнник этэн, уоскуппута. Чурапчы улахан сыанаҕа тахсарбар үктэли биэрбитэ, ааппын-суолбун таһаарбыта. Онон ити икки улуус миэхэ хайалара да биир тэҥ күндү.
Ааптар быһыытынан бырайыагым буолуоҕа
– Буолаары турар кэнсиэриҥ атыттартан туох ураты түгэннээҕий? Кимнээх кытталларый?
– Кэнсиэри тэрийиини истээччилэрбэр, көрөөччүлэрбэр, бэйэбэр даҕаны отчуот курдук ылынабын. Сырыы ахсын “тохтуу түһүөм” диибин даҕаны, саҥаҕа ылсыбытым эрэ баар буолар. Саҥа ырыаны таһаарыы, таҥас-сап тиктэрии, кэнсиэр хаамыытын толкуйдааһын, бэлэмнэнии – бэйэтэ олус интэриэһинэй түгэн.
Бу кэнсиэр – ааптар быһыытынан бастакы бырайыагым. Урут ыытааччыланар буоллахпына, бу сырыыга бэйэм иилээн-саҕалаан ыытыам. Училище саҕаттан тутуһан сылдьар, өйүү өйөһөр-өйдөһөр доҕорум-атаһым, СӨ норуодунай артыыһа Александр Бурнашев күүс-көмө буолуоҕа. Бииргэ төрөөбүт быраатым, Чурапчытааҕы физкультура институтун ректора Иннокентий Готовцевтыын ыллыахпыт. “Икки сулус” бырайыак кэнниттэн кинини дьон олус күүтэр. Ону тэҥэ балтыларым, бырааттарым кэриэтэ саныыр доҕотторум – эстрада артыыстара – кыттыыны ылыахтара.
Кэнсиэрим күһүҥҥү кэмҥэ түбэспитэ мээнэҕэ буолбатах. Бу – саамай сөбүлүүр кэмим. Күһүн уоскуйабын, сааһыланабын. Онон айар киэһэни оҥорорго саамай табыгастаах.
– Бу кэмҥэр, сааскар дьол диэни хайдах ылынаҕын?
– Бу олорон санаатахпына, дьол диэн эбэ буолуу эбит. Икки сиэн эбэтэбин. Күннээҕи олохпор, айар үлэбэр сырдыгы саҕааччы, эрэли иҥэрээччи дьонум – кинилэр. Күнүм кинилэринэн саҕаланар, кинилэринэн бүтэр. Сиэннэрбэр анаан сатаабаппын даҕаны сатыыбын. Кыыһым Ульяна Саха сирин филармониятыгар үлэлиир. Бэйэм курдук айар-тутар эйгэҕэ сылдьар буолан, өйдөһөбүт, өйөһөбүт. Онуоха сүрүн тирэҕи муусука уонна ырыа биэрэр.
– Биир дойдулаахтаргар баҕа санааҥ тугуй?
– Улуус олоҕор улахан суолталаах быыбар буолан ааста. Саҥа баһылык, кини хамаандатын иннигэр улахан соруктар тураллар. Саҥалыы күүһүнэн түмсүүлээхтик улууспут туһугар бары үлэлииллэригэр, Уус Алдаммыт сайда турарыгар баҕарабын.
Уйаара КУСТУК кэпсэттэ.