Хаһан эрэ кини күнтэн үөрэ, дьонун таптыы, ымманыйа, айылҕатын киэҥ далбарыгар бултаан-алтаан, балыктаан астына, үлэлээн-хамсаан түбүгүрэ сылдьыбыта. “Погиб в ходе исполнения военных операций: Донецкая Народная Республика, Волновахский район, н.п Старомайорское. 19.11.2024 г.” диэн сурук кини олоҕун тиһэх кэрчиктэрин туоһулуура куруһун, хомолтотун… Иван Замятин киһи быһыытынан хаачыстыбаларын, хорсун-хоодуот сырыыларын кэргэниниин Алена Васильевна Замятиналыын кэпсэтиибиттэн ааҕааччыларга билиһиннэрэбин.
Киэҥ көҕүстээҕин бэлиэтии көрбүтүм
Тапталлаах, күндү доҕорум Иван Афанасьевич Замятин 1976 сыл олунньу 19 күнүгэр Уус Алдан улууһун Өнөр нэһилиэгин Эhэлээх сэлиэнньэтигэр Анна Михайловна, Афанасий Дмитриевич Замятиннарга бэhис оҕонон күн сирин көрбүтэ. 1983 с. Өнөр орто оскуолатыгар маҥнайгы кылааска киирбитэ. Сүүрүүнэн, хайыһарынан дьарыктаммыта. Оскуола кэнниттэн Дүпсүн сопхуоһугар үлэлии сылдьан, аармыйаҕа сулууспалыы барбыта. Онтон кэлэн, Чэриктэйгэ оҕо уһуйааныгар үлэлээбитэ. Онтон Бороҕоҥҥо көһөн, 2008-2009 сылларга “Мүрү саһарҕата” хаһыат типографиятыгар бэчээттээччинэн, салгыы “Коммунсервис” тэрилтэҕэ, улуустааҕы капитальнай тутуу салаатыгар автослесарынан, Винокуров О.И. тэрилтэтигэр маһы соҕотуопкалааһыҥҥа, Мүрү 2 №-дээх оскуола таас дьиэтин тутууга үлэлээбитэ.
Биһиги 2011 сыллаахха кулун тутар 21 күнүгэр билсибиппит. Балаҕан ыйын 15 күнүгэр ыал буолбуппут. Эр киһилии киэҥ көҕүстээҕин, амарах, сайаҕас майгылааҕын тута бэлиэтии көрбүтүм. “Бу киһи миигин көмүскүө, дурда-хахха буолуо” дии санаабытым. Ол курдук, олорбуппут тухары биир да киһиэхэ саҥардыбакка, атаҕастаппакка, мэлдьи көмүскүү, харыстыы сылдьыбыта. “Этэ” диэн тылы туттарбын мэлдьи умнабын. Суох буолбутун билигин даҕаны итэҕэйбэппин. Санаабар, суруйуо, эрийиэ диэн күүтэбин… Баанньыскам мин үс оҕобор тута аҕа буолбута. Кинилэри бэйэтин эппиэтинэhигэр ылан, оскуолаҕа, уһуйааҥҥа таһара. Оскуола араас тэрээһиннэригэр, субуотунньуктарыгар көхтөөхтүк кыттан, аҕа быһыытынан болҕомтолооҕун, кыһамньылааҕын көрдөрбүтэ. Олус оҕомсоҕо, биир кэм араҥаччылыы, харыстыы сылдьара. 2019 сыллаахха Бороҕоҥҥо уhаайба ылан, дьиэбит көҥдөйүн туппуппут. Икки сылынан икки этээстээх дьиэбитигэр киирбиппит. Иллэҥ кэммитигэр Тулунаҕа, төрөөбүт Өнөрүгэр тиийэн, балыктыырбыт. Бииргэ төрөөбүт убайдарын дьиэ кэргэннэрин кытары сайын уоппуска кэмигэр балааккаҕа хонон, балыктаан, сынньанан кэлээччибит. Аҕабыт сырдык аатын үйэтитэн, соторутааҕыта күн сирин көрбүт уол сиэммитин Замятин Иван Геннадьевич диэн сүрэхтээтибит.
Дьылҕабыт биир киэһэ быһаарыллыбыта
2022 сыл алтынньы 7 күнэ этэ. Киэһэ 19 чааһы ааhыыта аҕабытыгар бэбиэскэ туттарбыттара. Саҥа дьиэбитигэр көһөн, дьоллоох, уу нуһараҥ туруктаах этибит. Бэл, таксистар булан кэлбэт сирдэрин бэбиэскэ туттарааччылар дэбигис булбуттарыттан сөҕөбүн эрэ. Прописката да сөп түбэспэтэ, төрөөбүт сыыппаратыгар да сыыһа баар эбит этэ. Сүрэҕэ мөлтөҕө, хаан баттааһыннааҕа. Онон доруобуйатынан да сыыйыллыан сөптөөҕө. Бэрт кыра бириэмэни биэрбиттэрэ буоллар… Оччолорго сулууспа үс ый этэ. “Үс ыйга баран кэлиэм буоллаҕа” диэбитэ.
Аҕабыт патриоттуу иитиилээх, дойдутугар бэриниилээх, куттанар диэни билбэт, хорсун-хоодуот майгылааҕа. Ол да иһин буола турар балаһыанньаны холкутук ылынан, кэтэмэҕэйдии барбакка хомунан, күн сарсыныгар айаннаабыта. Тиийээт, полигоҥҥа анал үөрэҕи ааспыт этэ. Ол кэннэ сэтинньи 21 күнүгэр Новодаровкаҕа тыа полкатыгар анаммыта. Рядовой, разведчик, мотострелковай рота стрелок-гранатометчигын быһыытынан сулууспалаабыта. Сотору-сотору разведкаҕа киирэн тахсарын туһунан суруйара. 2023 сыл тохсунньу 26 күнүгэр барыларын инники кирбиигэ кимэн киириигэ ыыппыттара. Аҕабыт баар сиригэр улахан кыргыһыы буолбута. Номох буолбут “Алеша” тааҥка уолаттара ити сиргэ хорсун быһыыны оҥорбуттара. Россия сэриилэрэ хас да тааҥканы, бронемассыынаны эстэрбиттэр. Аҕабыт аах кыргыһыы хонуутуттан тахсыбакка, ротаны тутан хаалбыттар этэ. Ол кэмҥэ өстөөх төгүрүктээһинигэр түбэһэн, икки суукка иһэр да уута суох хаайтаран сыппыттар. Биир түгэҥҥэ тахсар сир көстөн, хонуунан куоппуттар. Онно 30 байыастан миинэҕэ тэптэрэн, баара эрэ 18 киһи тыыннаах тахсыбытын туһунан аҕабыт харааста кэпсээбитэ. Ити курдук, кэргэним биэс ыйы быһа тохтоло суох уот сэриигэ сылдьыбыта. Хамандыырдара баара эрэ биэс күн сынньатан баран, эмиэ инники кирбиигэ киллэрбит этэ.
Аҕабыт хайа да түгэҥҥэ бэйэтин хорсун байыас быһыытынан көрдөрбүт. Бииргэ сылдьар уолаттара кэпсииллэринэн, элбэх киһини быыhаабыт, хас да бааhырбыты таhаартаабыт этэ. Ити сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр “Байыаннай дьайыы бэтэрээнэ” дастабырыанньатын кытта 4-с истиэпэннээх Георгиевскай кириэһи туппута. 2024 сыл олунньу 1 күнүгэр миэхэ эрийэн, “Уоппускаҕа ыытан эрэллэр” диэн үөрүүлээх сонуну иһитиннэрбитэ. Ол тыллара билигин да кулгаахпар иhиллэллэр. Биир сыл түөрт ый буолан баран көрсүһүүбүт олус долгутуулааҕа. Айаннары, сынньалаҥы кытта баара эрэ 20 хонук “элэс” гына охсубута. Оҕолорбунуун төттөрү ыытымаары араастаан көрдөһө, этэ сатаабыппыт да, санаата булгуруйбатаҕа. Биир кэм “уолаттарым” диирэ. Антах саамай саастаахтара буолан, уолаттарын оҕолорун курдук көрөр, мэлдьи сүбэлии-амала сылдьар эбит этэ. Биһигиттэн итэҕэс санаабата, эмиэ дьиэ кэргэнин курдук ылыммыт этэ. Ити быһаарыныы кини булгуруйбат күүстээх санаалааҕын, ылсыбыт дьыалатыгар бэриниилээҕин туоһулуур.
Ыар сурах
Төннөөт, эмиэ инники кирбиигэ киирбитэ. Иккис уоппускатыгар 2024 сыл балаҕан ыйын 1 күнүгэр кэлбитэ. Кэлин санаатахха, төннүбэтин билбит курдук, бэрт байанайдаахтык бултаабыта. Аймахтарын, табаарыстарын, бииргэ үлэлээбит уолаттарын барыларын көрсөн барбыта. Ол тиийэн, эмиэ уокка киирбитэ. Хайдах да балаһыанньаҕа быыс булан, биллэрэ. Арыт “аҕыйах хонукка сибээскэ суох буолуом, сүтэрээйэҕит” диирэ. Сэтинньи 9 күнүгэр эмиэ кимэн киирии буолбута. Нөҥүө күнүгэр бассаап биидьийэтинэн эрийэн, “уу, ботуруон ыла кэллим, сотору биллиэм” диэн баран, сибээстэн сүппүтэ. Онтон сэтинньи 17 күнүгэр бииргэ сылдьыбыт уолун кэргэнэ эрийэн, хомолтолоох сураҕы иһитиннэрбитэ (Докумуоҥҥа өлбүт күнэ “сэтинньи 19 күнэ” диэн суруллубут).
Доҕорум барахсан олохтон барарын сэрэйбит этим. Ол күн хара сарсыардаттан сүрэҕим олус күүскэ тэппитэ. Олорор да, турар да сирбин булбатаҕым. Ол да буоллар, истибиппин итэҕэйбэккэ, өр дөйөн турбутум. “Хомойуох иhин, кырдьык сурах. Кытаатан тулуйуҥ…» диэн саҥаны өйдөөн хаалбыппын. Доҕорум өлүгэ дойдутугар айаннаан кэлэрин түүл-бит курдук аһарбытым. Тиһэх суолугар атаарыыны бу диэн өйдөөбөппүн даҕаны. Мин эмиэ олохтон арахсан ылбытым…
Хорсун быһыыта, киһилии майгыта умнуллуо суоҕа
Биһиги аҕабыт онно даҕаны барыларыгар дурда-хахха буолбутун бииргэ сылдьыбыт уолаттара суруйаллар. “Иваныhа суох иннигэр киириэ суох этибит. Кини барыларын хаххалаабыта”, “Уйбаана суох иннибит диэки сатаан хамсаабакка олоробут. Тойотторбут бары Уйбааны харыhыйаллар”, “Иваныч красава да красава дииллэр” диэн суруктары билигин уйадыйа уонна киэн тутта ааҕабыт. Ол күн өстөөхтөр түүннэри-күнүстэри ытыалаабыттар. Өлөр күнүгэр өссө килэмиэтир курдугу инники киирэргэ сорудах ылбыттар. Аҕабыт ытыалаһа-ытыалаһа иннин диэки сүүрбүт. Сотору рациянан “Я 300, 300!” («Бааһырдым») диэн биллэрбит. Бииргэ сылдьыбыт уола сүүрэн тиийбит. Аҕыйах миэтэрэни хаамаат, доҕорум барахсан тыына быстыбыт. Өлүгүн иккис эрэ күнүгэр таһаарбыттар. Хорсун байыаһы хамандыырдара эмиэ аһыйбыттарын туһунан элбэх сурук кэлбитэ.
Позывной Даллас: “Здравствуйте! Я заместитель командира 11 роты 4 батальона. Иваныча-Ваню знал с первых дней вместе призывались, приехали на Украину, вместе прошли весь путь. Иваныча знал как очень хорошего и верного друга и товарища. Никогда не прятался за спины, всегда был в первых рядах. Очень много раненых бойцов вытащил с поля боя, не убегал, смотрел смерти в глаза, не отворачивался. Врага бил беспощадно насколько хватало сил. Примите искренние соболезнования. Для нас это тоже очень, очень большая потеря и простите нас, пожалуйста, то, что не смогли его уберечь”.
Позывной Хохол: “Здравствуйте! Я работал с вашим мужем Иванычем. Он был настоящим другом. Выполнял боевые задачи каждый день. Он был таким человеком, что готов был самопожертвовать ради других ребят. Своим поведением вдохновлял не только сослуживцев, но и всех, кто его знал. Соболезную вам”.
Позывной Изи: “Светлая память… Иваныч – мировой человек! Надёжный, на него всегда можно было положиться и довериться. Отзывчивый, добрый, всегда позитивный, очень приятный. Всегда можно было поговорить и получить верный совет. Благодарен судьбе за знакомство с ним. Огромное спасибо родителям, что воспитали такого сына!”.
Позывной Баха: “Он был настоящий боец. Вместе обороняли лесополку. Выносил меня после ранения. Вечная ему память!”.
Олох салҕанар
Сүтүгү кытта эйэлэһэргэ, баарынан ылынарга олус ыарахан. Күн-дьыл ааһыан наада буоллаҕа. Арай биир уоскутар: биһиги аҕабыт ити үлүгэр киһи уйана-хатана биллэр усулуобуйатыгар кэтэмэҕэйдиир, куотунар диэни билиммэккэ, дьон туһугар турууласпыт, ис дьиҥинэн сылдьыбыт. Ханнык да түгэҥҥэ чугас дьонун умнубакка, сырдыкка эрэнэн, эйэлээх олох туһугар охсуспут. Бу сиргэ баарбыт тухары кини туһунан өйдөбүл өлбөөрүө, аата умнуллуо суоҕа.
Уйаара КУСТУК.