Быйыл Баатаҕай аҕыс кылаастаах оскуолатын бүтэрбиппит 60 сыла буолар. Хас биирдии киһиэхэ оҕо сааһын өйдөбүлэ үөрэммит оскуолатын кытары ыкса ситимнээх. Ону таһынан олоҕуҥ олуктара эмиэ оскуолатааҕы кэмнэртэн саҕаланан, салҕанан барара саарбаҕа суох. Төһө да кэм-кэрдии ырааттар оскуолаҕа киирбит күммүтүттэн саҕалаан бүтэриэхпитигэр диэри оскуолаҕа үөрэммиппит, билиигэ-көрүүгэ сирдээбит учууталларбыт тустарынан өйдөбүл умнуллубакка олохпут устатыгар кэрэ кэпсээн буолар эбит.
1957 сыллаахха Биэттэ бөһүөлэгэр саҥа тутуллан үлэҕэ киирбит оскуолаҕа “0”, ол аата бэлэмнэнии кылааһыгар үөрэнэ киирэрбитигэр элбэх ыал Чараҥайтан уонна Эрбэһинтэн көһөн кэлэн, Баатаҕайга олохсуйбуппут. Ол кэмҥэ дойду үрдүнэн холкуостары бөдөҥсүтүү үлэтэ бара турар кэмэ эбит. Онон кыра хаһаайыстыбаларынан олорор холкуостары холботолоон, биир сиргэ кииннээһин түмүгэр тиҥинэччи үлэлии, оҕо бөҕөтүн үөрэтэ олорор Чараҥай сэттэ кылаастаах оскуолата сабыллыбыт эбит. Онон Чараҥай, Эрбэһин, Биэттэ уонна кыра учаастактар биир «Энгельс» диэн холкуос буолан саҥа оскуолаламмыт эбиппит.
Кулууп эргэ эҥээрин дьон олорор уопсай дьиэтин курдук анаабыттарыгар Эрбэһинтэн, Чараҥайтан оҕолорун үөрэттэрээри көһөн кэлбит хас да ыал, элбэх үөрэнээччи оҕолор олорбуттара. Уопсайга күн аайы оскуола учууталлара кэлэн, оҕолор уруоктарын ааҕалларын хонтуруоллууллар этэ.
Бэлэмнэнии кылааспытыгар 31 оҕо буолан, оскуола боруогун атыллаан үөрэнээччи буолбуппут. Оскуола үрдүнэн саамай элбэх оҕолоох биһиги кылааспыт этэ: сэрии кэннинээҕи эйэлээх олох туоһута буолан күн сирин көрбүт биһиги буоллахпыт.
Учууталбытынан сааһыра барбыт, чанчыктарынан кыырыктыйбыт баттахтаах, сырдык киэҥ харахтаах Василий Николаевич Васильев анаммыта. Кини биһигини «0» уонна бастакы кылаастарга үөрэппитэ. Клава уонна Маша диэн икки кыыһа эмиэ биһигини кытта үөрэммиттэрэ. Кылааспытыгар төһө да бытырыыс курдук элбэх буолларбыт, уруокка сүрдээх көрсүөтүк олорорбут, ким да кимиэхэ да мэһэйдээбитин өйдөөбөппүн. Бука учууталбытыттан толлорбут да эбитэ буолуо, учууталбыт тугу диирин сыыс түһэрбэккэ толорон иһэрбит. Онон ким да улаханнык хаалсыбакка, бары кэмигэр ааҕар, суруйар, суоттуур буолбуппут. Мин оскуолаҕа киирэрбэр иҥнибэккэ холкутук ааҕар этим. Ол саҕана тэтэрээккэ харандааһынан суруйар этибит. Онтон сыыйа ким төһө ыраастык суруйар буолбутуттан көрөн учууталбыт чэрэниилэнэн суруйар уруучукаҕа көһөрөр этэ. Биир өйдөнөн хаалбыт түгэнинэн октябренокка киирбитим буолар. Манна эмиэ «индивидуальнай подход» диэн ааттанар педагогическай ньыма туттуллан, кылаас оҕотун барытын тэҥҥэ киллэрбэккэ, үөрэхтэринэн уонна бэрээдэктэринэн талан киллэрэр эбиттэрэ. Мин «октябренок” диэн тугун-ханныгын билбэккэ да сылдьан октябренокка киирбитим. Аһаан баран оскуолаҕа кэлээр диэбиттэригэр дьиэтээҕи таҥаспынан тиийбитим, арай оҕолор стройдаан тураллар эбит. Миигин ол стройга туруораннар, түөспэр кыһыл таҥаһынан бүрүллүбүт хортуонка сулуһу булавканан иҥиннэрбиттэрэ. Ол курдук мин октябренок буолбутум, сүрдээҕин улааппыт, боччумурбут курдук санаммытым. Хортуонка сулуспун саас перемена кэмигэр таһырдьа «иэс баайса» эккирэтиһэ оонньуу сырыттахпына, баһаатайым кэлэн сабыс- саҥа В.И. Ленин оҕо эрдэҕинээҕи мөссүөннээх тимир значогунан уларыппыта эмиэ биир умнуллубат түгэн буолан хаалбыт. Бэлэмнэнии кылааска үөрэммит кэммитигэр, ол аата 1957-1958 сылларга, оскуолаҕа булгуччулаах школьнай форма ирдэммэт быһыылааҕа. Оччотооҕу кэмҥэ дойду үрдүнэн сэрииттэн айгыраабыт олох-дьаһах оннун булара өссө да ыраах буоллаҕа.
Биһиги иккис кылааска тахсарбытыгар «0» кылаас диэн суох буолбута, онон бастакы кылааска киириэхтээх оҕолор биир кылааһы көтөн, иккис кылаас буолбуттара. Оскуолабытыгар “а” уонна “б” диэн араараннар, икки иккис кылаас баар буолбута. Мин “а” кылааска, оттон быраатым Бүөтүр «б» кылааска үөрэнэр буолбуппут. Биһиги «а» кылааспытыгар учууталынан Чурапчыттан төрүттээх Дмитрий Гаврильевич Давыдов буолбута. Саас биһиги кылаастан аҕыйах оҕону пионерга ылбыттара, онон Маша Артамонова, Клара Сивцева уонна Рита, Нюта Слепцовалар, Иза Матвеева уонна мин буолан кылааспытыгар бастакы пионердар буолбуппут. Биһигини үһүс кылаастар пионердарын кытта холбооннор, биир пионерскай этэрээт оҥорбуттара. Онон эдьиийбин Ританы кытары биир этэрээт пионердара буолбуппут. Учууталбыт биһиги оскуолабытыгар биир эрэ да сыл үлэлээтэр, сүрдээх үчүгэй өйдөбүлү хаалларбыта. Бүтэн барарыгар миигин кытта быраһаайдаһа дьиэбэр кэлбитэ, ону мин кэмчиэрийэн хоспоҕум кэннигэр саһан хаалбытым. Учууталбыт ити курдук хас үөрэнээччитин кытта быраһаайдаспытын, мин саспыппын туох дии санаабытын билиҥҥээҥҥэ диэри билбэт буоллаҕым.
Үһүс уонна бэһис кылаастарга кылаас салайааччытынан Бүлүү педучилищетын бүтэрбит эдэр учуутал Василий Игнатьевич Николаев үлэлээбитэ. Василий Игнатьевич аан бастаан кылааска киирбитин билигин даҕаны субу баардыы өйдүүбүн: үрдүк уҥуохтаах, хоп-хойуу хара куудара баттахтаах, олоҥхоҕо ойуулуулларыныы “үүн тиэрбэһин курдук эрилийбит киэҥ харахтаах”. Учууталбыт аан бастаан кэлбит күнүттэн сылаас сыһыанынан, киэҥ билиитинэн биһигини умсугуппута, билиигэ-көрүүгэ тардыһыннарбыта. Олус үчүгэй буочардааҕа, наһаа үчүгэйдик уруһуйдуура. Хас биирдии оҕоҕо болҕомтолоохтук сыһыаннаһара, үөрэхпитигэр кыһамньылаах буоларбытын ирдиирэ. Ыалдьан оскуолаҕа барбатахпытына дьиэбитигэр кэлэн билсэн барара. Мин аҕам Петр Егорович Матвеев Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуоланы бүтэрбит кадровай офицер буолан, Аҕа дойдуну көмүскүүр сэриигэ артиллерийскай взвод хамандыыра этэ. Сэриигэ ылбыт бааһырыыларыттан эрдэ олохтон туораабыта. Ийэбитигэр сыры-сыллатааҕы биэс оҕо этибит. Ол да иһин буолуо, учууталлар сэрииттэн тулаайахсыйбыттарга амарахтык сыһыаннаһаллара. Биһиги ыал оттор маспыт бүппүтүн билэн учууталым оскуола саһааныттан бэйэтэ тиэйэн мас аҕалбытын өйдүүбүн. Ол курдук үөрэтэр оҕолоругар ураты кыһамньылааҕа. Оскуолабытыгар кылаастар икки ардыларыгар уус-уран самодеятельность күрэхтэһиитэ ыытыллар этэ. Бу тэрээһиҥҥэ биһиги 3 «а» кылааспыт кыайыылааҕынан тахсыбыта. Урут туохха да кыттыбатах оҕолор талааннара арыллыбыта. Ол курдук, биир уолбут Тимофей Сметанин сүрдээх уһун «Куоска олоҥхото» диэн остуоруйатын олус диэн уустаан-ураннаан ааҕан үрдүк биһирэбили ылбыта. Саня Александрова бэйэтэ тылланан хорбутугар дирижердаабыта. Маны барытын Василий Игнатьевич бэйэтэ бэлэмнээбитэ, көстүүммүтүгэр тиийэ тэрийсибитэ. Хайыһарга күрэхтэһии буоллун, оттук мас бэлэмэ буоллун, туохха барытыгар учууталбыт тэбис-тэҥҥэ сылдьара биһигини кыайыыга көҕүлүүрэ, кэлэктииптээх буолуу тыыныгар үөрэтэрэ. Ону тэҥэ өрөспүүбүлүкэ уонна сэбиэскэй судаарыстыба сонуннарын, бүтүн аан дойдуга буола турар быһыыны-майгыны билиһиннэрэрэ. Коммунизм кэлиэхтээҕин, Сахабыт сиригэр куполынан бүрүллүбүт буолан кыһыннары силигилии үүнэр оттоох-мастаах, отонноох үүнээйилээх дьикти куорат тутуллуохтааҕын туһунан умсугуйан истэрбит. 1959 сыллаахха Куба диэн сиргэ революция буолбутун, Фидель Кастро былааска кэлбитин кэпсиирэ. “Пионерскай правда”, “Бэлэм буол” хаһыаттары кылааска дорҕоонноохтук ааҕарбыт. Биирдэ миэхэ “Бэлэм буол” хаһыат бүтүн биир страницатыгар тахсыбыт истэн билэр Кубабыт революциятын, Фидель Кастро туһунан ыстатыйаны күөмэйим бүтэ сыһыар диэри аахтарбытын өйдүүбүн. Ити курдук кыра сааспытыттан быһыыны-майгыны анааран өйдүүр буоларбытыгар, Ийэ дойдуну таптыыр уонна бэриниилээх буолуу патриотическай тыыныгар утумнаахтык үлэлиир эбит.
Василий Игнатьевич Бүлүү педучилищетын бүтэрэн кэлбит, сэрии кэннинээҕи саҥа атахха туран эрэр олох тыынын иҥэриммит интеллигенция эдэр бэрэстэбиитэлэ этэ. Ол да иһин буолуо, кини кэлиэҕиттэн миэхэ иҥэн хаалбыт «5» сыананы мээнэ туруорбаттар диэн өйдөбүлү мин умнубутум. Учууталым наһаа улахан «5»-ри туруорар этэ.
Саамай чаҕылхайдык өйдөнөн, хаалбыт событиенан 1961 сыллаахха муус устар 12 күнүгэр Юрий Гагарин аан дойду историятыгар бастакынан космоска көппүтэ буолар. Дьэ, бу этэ – бүттүүн сэбиэскэй норуот өрөгөйө, аан дойду сөҕүүтэ-махтайыыта, киһи-аймах уруйа-айхала!
Төһө да телевизор суоҕун иһин радио, хаһыат, сурунаал сонуннара барыта ол эрэ туһунан буолара; советскай киһи космоска көппүтүн, аан дойду дьоно хайдах кинини айхаллаан көрсөрүн документальнай киинэлэр кэрэһэлииллэрэ.
Ол иннинэ 1957-1958 сылларга бастакы сир аргыстара хас чааска көтөн ааһалларын радионан биллэрэр буоланнар, кулуупка олорор эрдэхпитинэ бары тахсан көрөр этибит. Онон спутник, ракета, космос, Белка уонна Стрелка диэннэри истэр, билэр этибит, кылаас чаастарыгар учууталбыт көтүппэккэ кэпсиирэ. Кэлин ааҕан билбитим – Сэбиэскэй сойуус космоһы баһылааһыҥҥа сүҥкэн ситиһиилэрин иһин 60-с сылларга техническэй үөрэҕирии таһымыгар аан дойдуга маҥнайгы миэстэҕэ тахсыбыт эбитин.
Василий Игнатьевич биһиги оскуолабытыгар үс эрэ да сыл үлэлээтэр, биһиги өйбүтүгэр-санаабытыгар, миэхэ, бииргэ үөрэммиттэрбэр сүрдээх дириҥ өйдөбүлү хаалларбыт учуутал буолар. Миэхэ кыра сааспыттан учуутал буолар баҕа санаабын аан бастакынан сахпыт киһинэн учууталбын Василий Игнатьевиһы ааҕабын.
Төрдүс кылааска тахсыбыппытыгар “а” уонна “б” кылаастары холбооннор, биир кылааска үөрэнэр буолбуппут. Учууталбытынан Сунтаартан төрүттээх Мария Федотовна Захарова буолбута. Кини бааһынайдыҥы көрүҥнээх, уһун хойуу суһуоҕун кэтэҕэр чөмөхтүү хомуйар кэрэ сэбэрэлээх эдэр кыыс этэ. Кылааспытыгар сүрдээх элбэх буолан, үөрэммиппит да бэрээдэги кэһии, уруокка айдаарыы баарын өйдөөбөппүн. Күһүн пришкольнай учаастакка оҕуруот аһын хомуйар этибит, «тыыннаах муннукка» кролик көрүүтүгэр дьуһуурустубалыыр этибит. Биирдэ онно дьуһуурустубаҕа сылдьан учууталбыт Мария Федотовна биир эдэр киһилиин сэргэстэһэ хааман ойуур суолунан баран иһэллэрин көрбүппүт. Киинэҕэ эрэ көрөр хартыынабытын – эдэр уоллаах кыыс «свиданиелыылларын» көрбүппүт биһиэхэ, кыра кыргыттарга олус диэн сонун этэ. Буолаары буолан бары сөбүлүүр, ытыктыыр физкультураҕа учууталбыт Иван Семенович Румянцевтыын этэ. Иван Семенович уруогунан эрэ муҥурдаммат этэ. Киэһэтин чэпчэки атлетика секцияларын үлэлэтэрэ. Оскуола саалатыгар араас спортивнай снарядтары туруора охсон оҕолор брусьяҕа, турникка эргийэллэрэ, “козел” нөҥүө ыстаналлара, “кольцоҕа” араас трюктары оҥороллоро, канаатынан дьиэ үрдүгэр тиийэ тардыстан тахсаллара. Мин эдьиийбинээн Китилиин уонна бииргэ үөрэнэр кыргыттарбынаан гимнастикаҕа уонна акробатикаҕа дьарыктаммыппыт, элбэх буолан араас “пирамидалары” оҥорор этибит, оскуола уонна кулууп сценаларыгар нүөмэр толорорбут. Учууталбыт күһүн куобах күрэҕиттэн биһиги ыалга куобах аҕалан күндүлүүрэ, бултуур дьоно суох ыал диэн үөрэтэр оҕолорун чугастык ылынан эрдэҕэ. Бу барыта оҕо сааспыт умнуллубат кэрэ өйдөбүлэ буолар эбит. Сотору учууталларбыт Мария Федотовна уонна Иван Семенович тапталларын холбоон ыал буолбуттара, аал уоту оттубуттара.
Алтыс-ахсыс кылаастарга кылааспыт салайааччытынан Георгий Михайлович Гоголев үлэлээбитэ. Кини саас ортотун ааспыт, элбэх сыл учууталлаабыт уопуттаах буолан, биһиги 38 үөрэнээччилээх кылааспыт кэлэктиибин хара маҥнайгыттан кыайа туппута: биһиэхэ физика, химия уонна география биридимиэттэрин үөрэппитэ. Үөрэтэригэр, аныгылыы эттэххэ, “практико-ориентированнай” үөрэтии ньымаларын туттубут эбит. Тугу кэпсиирин барытын көрдөрөрө, олоххо сыһыары тутан кэпсиирэ хас биирдиибитигэр тиийимтиэлээх буолара. Ол саҕана үөрэхтэригэр ситиспэтэхтэри иккис сылга хаалларан үөрэтэр буоланнар, кылааспытыгар балачча элбэх аҕа саастаах оҕолор, 3-5 сылга тиийэ үөрэнэллэрэ иитии боппуруоһугар ыарахаттары үөскэтиэхтэрин сөбүн таба көрөн учууталбыт сөптөөх ньыманы – ааҕыыга умсугутууну көдьүүстээхтик туттубут эбит. Кылаас оҕотун барытын киэһэ оскуолаҕа ыҥыран, дорҕоонноохтук ааҕыыны тэрийбитэ. Улаатан эрэр оҕолор интэриэстэрин таарыйар ис хоһоонноох нууччалыы тылынан уус-уран айымньылары аахтарара, өйдөммөт түгэннэри бэйэтэ быһааран биэрэрэ. Ити курдук иллэҥ кэми туһалаахтык атаарары ситиспитэ, билиигэ-көрүүгэ тардыһыннарбыта. Хомойуох иһин, Георгий Михайлович ыарахан ыарыыттан өрүттүбэтэҕэ, биһиги ахсыс кылааһы бүтэрэрбитигэр тиийбэтэҕэ. Учууталбытын үтүөрдээри саас бары хатыҥ уутун сүүрдэн илдьэрбит, чэгиэн буоларыгар баҕарарбыт. Учууталбыт мөссүөнэ оскуолабыт умнуллубат кэрдиис кэмэ буолан, сырдык сыдьаайынан хаалбыт.
Өссө биир умнуллубат өйдөбүлүнэн сэттис кылааска үөрэнэ сылдьан комсомолга киирбиппит буолар. Олус да долгутуулаах этэ комсомолга киирэргэ бэлэмнэнэрбит. Бастаан оскуолабыт комсомолун комитетыгар киирэн тургутууну ааспыппыт, онтон Бороҕоҥҥо киирэн райкомол бюротугар бигэргэтиллибиппит. Биһигини онно оскуола комсомолун сэкирэтээрэ Рита Матвеева арыаллаан киирбитэ, коммунист партиятын эрэллээх көмөлөһөөччүлэрэ комсомоллар буоларбытын мэктиэлээбитэ.
1957-1966 сылларга биһиги үөрэнэр кэммитигэр, оскуола дириэктэрдэринэн Иван Степанович Колодезников, Гаврил Петрович Бурнашов, Афанасий Захарович Ильин, Владимир Данилович Дьяконов, Петр Николаевич Ушницкай; завучтарынан Матрена Ивановна Кондратьева, Ананий Степанович Эверстов, Николай Аммосович Заровняев ирдэбиллээхтик уонна таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ. Оскуолаҕа бэрээдэги кэһии диэн суох этэ. Уруоктан барыы, көтүтүү диэн өйдөбүл да суоҕа. Күн аайы биир кэмҥэ икки чаас устата уруок ааҕыыта чиҥ билиини ыларга төһүү күүс буолбута саарбаҕа суох.
Күндүтүк саныыбын анал биридимиэттэргэ үөрэппит учууталларбын: нуучча тылыгар – А.М. Говорова, Т.В. Николаева уонна В.И. Бочарова, математикаҕа – И.Д. Пермяков уонна Р.М. Аржакова, саха тылыгар Н.А. Заровняев, физикаҕа уонна химияҕа – Г.М. Гоголев, историяҕа – П.Н. Ушницкай, физкультураҕа – И.С. Румянцев, үлэ уруогар – Ф.И. Неустроев.
Кэрэхсэбиллээх кэпсээн буолан ахтыллаллар: сыллата ыытыллар пионерскай “костердар”, үгүс ахсааннаах пионерскай сбордар, холкуос бааһыналарыгар күһүн хортуоппуй хостуурбут, саас оскуола оһоҕор саһаан эрбиирбит, ыалларга тимуровскай көмө оҥорорбут.
Оскуолабыт аҕыс кылаастаах буолан, 1966 сыллаахха ким ханна аймахтардааҕынан уонна интернатынан хааччыллыы баарынан 9-10-ка үөрэнэ 30-тан тахса оҕо Найахынан, Бороҕонунан, Дүпсүнүнэн, Кэптэнинэн тарҕаспыппыт. Мин Найахы орто оскуолатыгар үөрэммитим. Икки сыл ааһа охсон, 10-с кылааһы этэҥҥэ бүтэрэн, улахан олох суолун тэлэйэр эппиэттээх кэммит тиийэн кэлбитэ. Манна биһиги, 1950-1951 сыллаахха төрөөбүттэр, «0» кылаас суох буолуутугар түбэспиттэр, 10-11 кылаастары бүтэрбиттэр уонна иккилии сыл “оскуола-производство-үрдүк үөрэх» диэн девиһинэн производство араас салааларыгар үлэлээбит оҕолор биир сылга бары түмүллэн, үөрэххэ киириигэ улахан куонкурус диэн тугун-ханныгын билбиппит. Биллэн турар, производствоҕа үлэлээбиттэр куонкуруһу бастакынан ааспыттара. Онон мин дойдубар Баатаҕайга комсомольскай путевканан фермаҕа бастаан үүт тутааччынан, онтон ньирэй көрүүтүгэр үлэлии тахсыбытым. Мин үс сыл фермаҕа үлэлээбиппин “сүтэрбит сылларбынан” аахпаппын. Бу үлэлээбит сылларым миэхэ олох оскуолатынан буолбуттар эбит: үлэҕэ сыһыан, кэлэктиип өйдөбүлэ, дьон психологиятын өйдөөһүн, киһи киһиэхэ сыһыана, салайааччы диэн хайдаҕа.
Биһиги кылаас оҕолоро үөрэх анал орто, үрдүк кыһаларыгар үөрэнэн норуот хаһаайыстыбатын араас салааларыгар үлэлиир идэлээх исписэлиистэр буоламмыт төрөөбүт өрөспүүбүлүкэбит сайдарын туһугар үлэлээн кэллэхпит, судаарыстыбаннай уонна салаалар наҕараадаларынан бэлиэтэммит үлэ бэтэрээннэрэ дэнэр бочуоттаах ааты сүктэхпит. Ол курдук, дойдубут араас куораттарыгар үөрэнэн үрдүк таһаарыылаахтык үлэлээбит – инженер-тутааччы идэлээх Петр Матвеев II, инженер-механик Василий Ушницкай, балык промышленноһын инженер-технолога Иннокентий Сивцев, ИДьМ полковнига Анатолий Сивцев; быраас кыргыттарбыт Клара Мигалкина уонна Анна Егорова, 60-с сыллардааҕы ыччат романтиката буолбут геолог идэтин баһылаабыт Анна Стрекаловская, бухгалтердар Мариса Васильева уонна Александра Алексеева, сибээс үлэһиттэрэ Мария Аманатова уонна Ульяна Белолюбская, оройуон чулуу суоппардара Яков Готовцев уонна Петр Матвеев I, культура үлэһитэ Семен Сивцев, ИДьМ үлэһитэ С.П. Сивцев, улуус норуотун маастара Маргарита Илларионова; саха, нуучча уонна омук тылларын учууталын идэтин ылбыт Ксения Румянцева, Елена Гоголева, Аграфена Сергеева уонна Людмила Леонтьева; оскуола бочуоттаах выпускнига Дмитрий Аманатов, уопсастыбаннай кэрэспэдьиэннэр Варвара Прибылых, Мариса Васильева, о.д.а.
Үөрэхпитин сөпкө талан таптыыр идэбитинэн үтүө суобастаахтык үлэлэн кэлбиппитигэр бары үөрэппит учууталларбытыгар уонна үөрэммит оскуолабытыгар махталбыт муҥура суох.
Саха норуотун чулуу уолун Николай Николаевич Тарскай аатынан оскуолабыт кэлэктиибигэр айымньылаах үлэни, ситиһиилээх үөрэнээччилэри, аныгы ирдэбилгэ эппиэттиир саҥа таас оскуола дьиэтэ тутуллуоҕун баҕарабын.
Аграфена СЕРГЕЕВА, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, РФ профессиональнай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, “Гражданскай килбиэн” анал бэлиэ кавалера, үлэ бэтэрээнэ, Россия профтех.үөрэхтээһинин уонна СГУ-ХИФУ бэтэрээнэ.
Дьокуускай к.