Учуутал үрдүк аата хайа да кэмҥэ, хайа да киһиэхэ биир тэҥник ытыктабыллаахтык, сүгүрүйэ, махтана ааттанар. Олох хаамыыта турбат – баран иһэр, ону кытары үөрэх эйгэтэ эмиэ саҥа таһымҥа тахсар. Оттон бүгүҥҥү күн сайдыылаах учуутала диэн кимий? Кинилэр үлэни, бэйэни сайыннарыыны уонна оҕо интэриэһин өрө тутан билиҥҥи үөрэххэ саҥалыы тыыны киллэрэргэ дьулуһар, сайдыы уотун саҕар көлүөнэ учууталларынан буолаллар.
“Үөрэнээччигэ тута сөбүлэтэр уустук, ол эрээри оҕо истиҥ сыһыаны ылынар”
Ааспыт сылга “Сыл бастыҥ учуутала” куонкурус улуустааҕы түһүмэҕин кыайыылааҕа, Мүрү 1-гы №-дээх орто оскуолатын уруһуй уонна үлэ уруогун учуутала, 10 “а” кылаас салайааччыта Валентина Петровна Лаптева Нам улууһуттан төрүттээх, оскуолаҕа үлэлээбитэ быйыл 9-с сыла. Валентина Петровна педагогическай институту бүтэрээт даҕаны Мүрү оскуолатыгар ананан кэлэн, үлэлии-хамсыы, айа-тута сылдьар. Оҕолорго сөбүлэтэр, интэриэһинэй дьарыктары ыытар учуутал тула түмсээччи, кинини батыһааччы, холобур тутааччы үгүс.
– Мин оҕо сылдьан учуутал буолар ыра санаам суоҕа эрээри, бириэмэ, араас түгэн миигин бу идэҕэ буолуохтааҕын курдук аҕалбыттар быһыылаах. Ийэм оскуолаҕа үлэлиир буолан, олох кыра эрдэхпиттэн оскуолаҕа дьиэм курдук сылдьар этим. Атын эйгэни билбэтэх буолан дуу, бэйэбин атын эйгэҕэ үлэлии сылдьарбын кыайан ойуулаан көрбөппүн.
Учуутал үлэтин чэпчэки диэбэппин, олус уустук. Ол эрээри олус махталлаах үлэ. Дэлэҕэ даҕаны, учуутал үлэҕэ тахсарын дойду бүтүннүүтэ бырааһынньыктыыр диэхтэрэ дуо?! Учуутал куруук оҕо иитиитигэр, олоххо бэлэмнээх киһи буолан тахсыытыгар күнү-түүнү аахсыбакка сыралаахтык үлэлиир.
Билигин оскуолаҕа 10 “а” кылаас салайааччытабын. Оҕону кытары тута биир тылы булан, тапса түһэр кистэлэҥин билигин да арыйа иликпин. Ол эрээри оҕолор киһилии истиҥ сыһыаны ылыналлар, кинилэр кыһалҕаларын, кинилэргэ туох наадатын өйдөөн, арыт кытаатан, арыт сымнаан ылыахха наада дии саныыбын. Биһиги кинилэри интэриэстэринэн көрөн суолларын, хайысхаларын сөпкө булларар эбээһинэстээхпит.
Учуутал үрдүк өйдөбүлэ кэм-кэрдии сиэринэн уларыйан иһэр. Ол эрээри, этэллэрин курдук “сеять разумное, доброе, вечное” диэн сүдү миссиябытын тута сылдьабыт. Бу сыалбыт-сорукпут хаһан да уларыйбатыгар, энчирээбэтигэр баҕарабын.
Үлэм таһынан урукку өттүгэр “Тойон Мүрү” култуура дыбарыаһын ансаамбылыгар үҥкүүлүүр этим, онно быыс булан сылдьыахпын баҕарабын, киһи хайаан да сөбүлүүр дьарыктаах буолуохтаах. Ону таһынан иллэҥ кэммэр иистэнэрбин, уруһуйдуурбун сөбүлүүбүн.
Кэргэним Лаптев Денис Артурович Мүрү 2-с нүөмэрдээх орто оскуолатыгар оҕону иитии үлэтигэр дириэктэри солбуйааччы, күндү көмүс кыыспыт Аида “Мүрүчээнэ” оҕо уһуйаанын иитиллээччитэ.
2023 сыллаахха улуус эдэр учууталларын “На ступеньках роста” күрэһигэр “Методическое мастерство” анал ааты ылбытым. 2025 сыллаахха “Учитель года” муниципальнай этабын кыайыылааҕа буолбутум. Өссө да саҥа суоллары арыйыам диэн өрүү ситиһиилээх үлэҕэ кынаттанабын.
“Учуутал ис сүрэҕиттэн үлэлиир буоллаҕына эрэ түмүктэри ситиһэр”
Дженни Константиновна Говорова, Мүрүтээҕи уолаттар гимназияларын социальнай педагога, быйылгыттан 5 “б” кылаас салайааччыта. Эдэр учуутал бу бастакы кылааһа, онон киниэхэ быйыл эппиэттээх, долгутуулаах үөрэх дьыла саҕаламмытын этэр. Дженни Константиновна бэйэтэ юрист идэтин бүтэрбит, ол гынан баран хат үөрэҕи ааһан, учуутал идэтин талан, 2022 сылтан уолаттар гимназияларыгар үлэлиир.
– Бэйэм Бороҕоммун, Мүрү 2-с №-дээх орто оскуолатыгар үөрэнэн, ХИФУ юридическай салаатын бүтэрбитим, биир сыл юриһынан үлэлээн баран, миэнэ буолбатах эбит диэммин, хат үөрэнэн педагог буолар санааҕа кэлбитим.
Үлэбин 2022 сыллаахтан уолаттар гимназияларыгар саҕалаабытым. Гимназия атын үөрэх кыһаларыттан уратыта диэн, мин санаабар, манна тэтимнээх уонна биир ситимнээх үөрэтии тэриллэр, үөрэнээччилэр тас көрүҥнэриттэн саҕалаан тутта-хапта сылдьалларыгар, саҥарар саҥаларыгар тиийэ бэрээдэк, култуура, диссипилиинэ ирдэнэр, тутуһуллар.Быйылгыттан кылаас салайааччыта буолан, бастакы кылааспын ыллым. Салайааччы быһыытынан оҕолору кытта чугастык алтыһан, хас биирдии оҕоҕо ис сүрэхтэн ыалдьан, кыһаллан, оҕолорум саҥа таһымҥа тахсан сайдалларын туһугар бэйэм кылааппын киллэрбит киһи диэн бүччүм санаалаахпын.
Оҕолору кытары үлэбин таһынан медианан, видео контент оҥоруунан, хаартыскаҕа түһэриинэн, гимназия социальнай ситимнэргэ сыһыарыыларыгар сонуннары тарҕатарынан дьарыктанабын. Билиҥҥи кэмҥэ олус наадалаах СММ – социальнай ситимҥэ контент оҥорор «Суруналыыстыка» куруһуогу Айыы Куо Николаевна Троевалыын тэрийэн эрэбит. Видеоҕа устарбын, монтажтыырбын олус сөбүлүүбүн. Икки-үс сыл устата араас курстары ааспытым, бу өттүгэр бэйэм интэриэһиргээн үөрэнэбин.
Аҕыйах күннээҕитэ 4-с төгүлүн ыытыллыбыт Николаевскай форумҥа кыттан кэллим, 450 сайаапкаттан 100 миэстэҕэ киирэн үөрүүм улахан. Форумҥа үс күнү быһа бырайыак суруйан, көмүскээн кыайыылааҕынан таҕыстыбыт. Бу курдук үөрэх уонна бэйэни сайыннарыы суолун тутан уоланчыктарбын кытары үөрэхпит быйылгы дьылын олус сэргэхтик саҕалаатыбыт.
“Билиҥҥи ыччаты ураты учуутал умсугутар”
“Сыл бастыҥ учуутала” күрэскэ “Бастыҥ педагогическай арыйыы”, “На ступеньках роста” күрэскэ «Бастыҥ уруок», “Төрөппүт билиниитин ылбыт учуутал” анал ааттар, “Саха сирин эрэлэ” бэлиэ хаһаайкалара, ону таһынан “Миссис Уус Алдан – 2026” куонкурус “Көрөөччү биһирэбилэ”, “Миссис Интернет” анал ааттар кыайыылаахтара, Мүрү 2-с №-дээх орто оскуолатын информатикаҕа эдэр кэскиллээх учуутала, 7 “б” кылаас салайааччыта Нина Викторовна Никитина: “Чугас дьонум, ийэм, эдьиийдэрим бары учуутал буоланнар, кыра сааспыттан учуутал буолар баҕа санаалаах этим”, – диэн этэр. Нина Викторовна саҥа көлүөнэ бастыҥ учууталларыттан биирдэстэрэ. Ол курдук оскуола икки төгүл республикатааҕы инновационнай былаһаакка аатын 2018 уонна 2024 сыллаахха ылан турар. Бу былаһаакка үлэтин сүрүннээччилэртэн биирдэстэрэ Нина Викторовна буолар.
– Билиҥҥи кэм оҕолоро урукку көлүөнэттэн, биллэн турар, олох атыттар. Кинилэр тас эйгэни кытта сыһыаннара, өйдөрө-санаалара, олоҕу көрүүлэрэ уларыйда. Оҕолорбут цифровой, интэриниэт эйгэҕэ төрүөхтэриттэн баар буоланнар, информацияны түргэнник булаллар, ылыналлар, хааччаҕа суох эйгэҕэ улаата сылдьаллар. Ол да иһин бэйэлэрин санааларын аһаҕастык этэр, көҥүл көлүөнэ оҕолоро буолаллар.
Билиҥҥи кэм бэйэтин ирдэбиллэрин туруоран, учуутал туһунан өйдөбүл эмиэ улаханнык уларыйда дии саныыбын. Урукку өттүгэр учууталы, сүрүннээн, билиини биэрээччи, кытаанах ирдэбиллээх киһи быһыытынан көрөр буоллахпытына, билигин учуутал билиини соҥнооччу буолбатах, кини информация эйгэтигэр сирдиир, үөрэнээччини үөрэххэ көҕүлүүр, киниэхэ суолун булунарыгар көмөлөһөр киһи. Онон саҥа көлүөнэ учууталларыгар олоҕу кытары үлэ сүрүнэ эмиэ уларыйан, цифровой үөрэх ньымаларын киллэрии, билиҥҥи оҕо интэриэһин тардар араас бырайыактары толкуйдаан, үлэҕэ, үөрэххэ көҕүлүүр суолу тэрийии соруга турар.
Оскуола иһигэр инновационнай педтүмсүүлэри сэргэ оҕолор чинчийэр, айар тутар үлэлэрин салайан, сылын аайы «Инникигэ хардыы», «Барҕарыы», «Окно в науку» научнай-практическай конференцияларга улуус, республика таһымыгар ситиһиилээхтик кыттабыт. Бүтүн Россиятааҕы үөрэнээччилэр олимпиадаларыгар эмиэ кэккэ ситиһиилэрдээхпит.
Бэһис кылаастан ылбыт оҕолорум быйыл 7 “б” кылаас буоллулар, улааттылар. Кылааһы салайыы – учууталтан улахан эппиэтинэһи, араас сатабылы эрэйэр уустук үлэ. Ол эрээри бу үлэ саамай сүрүнэ үөрэнээччилэр дьоллоох, ситиһиилээх киһи буолан тахсалларыгар кылааты киллэрии буолар.
Үлэбиттэн ураты ырыанан уонна спордунан дьарыктанарбын сөбүлүүбүн. “Тойон Мүрү” култуура дыбарыаһа ыытар араас тэрээһиннэригэр улуус, нэһилиэк, оскуола аатыттан кыттабын. Маны тэҥэ хас биирдии үлэһит, учуутал тэҥэ билиибин хаҥатарга дьулуһабын.Бэйэм үөрэнээччи эрдэхпинэ, 5-с кылаастан математикаҕа үөрэппит учууталым Черноградская Елена Валерьевна миэхэ оскуола эрдэхпиттэн, күн бүгүнүгэр диэри холобур оҥостор учууталым, сүбэһитим буолар. Төһө да кэм кэрдии аастар, уларыйа турар олохпутугар Елена Валерьевна үөрэҕэ, үтүө сүбэтэ туппут суолбуттан туораабакка саҥа аартыктарга сирдиир бигэ тирэҕим буолар. Бу курдук учуутал үлэтэ өрүү сайдыы, саҥаны арыйыы, уонна саамай сүрүнэ, оҕоҕо үтүөнү, сырдыгы саҕыы суолунан салаллар.
Екатерина Захарова