Билиҥҥи сайдыылаах кэмҥэ түөкүттэр дьону албынныырга араас ньымалары тутталлар, ол курдук кинилэр баазаҕа көрөннөр ким ханна олорорун, тугу үлэлиирин билиэхтэрин сөп.
Баан картатынан буруй сүрүн көрүҥнэринэн буолаллар:
- буруйдаах, баантан куттала суох буолуутун сулууспатыттан эбэтэр ол кэпсэтэ олорон полиция, прокуратура, ФСБ үлэһитигэр холбоон дьону итэҕэтитэн, банковскай операция буолан эрэр диэн сымыйа этиилэрэ;
- интернеккэ ону-маны чэпчэки сыанаҕа атыылыыбыт диэн сымыйа биллэриини таһаараллара;
- хас биирдии киһи аккаунун алдьатан, ол киһи аатыттан сымыйа биллэрии ыыталлара, үгүстүк батсаап ситимигэр билэр дьоҥҥут ааттарыттан иэс харчы көрдүүллэр;
- түөкүттэр сымыйа смс иһитиннэрии ыытан, харчыны сыыһа ыыппыппын диэн албыннаан төттөрү харчыны ылыылара;
- сотовай араас оператордарыттан эрийэн нүөмэргитин уһаттарар буоллаххытына, код кэлбитин этин дэттэрэллэр.
Бастакы түбэлтэҕэ эмсэҕэлэнээччилэр маннык сыыһалары оҥороллор, ол курдук баан үлэһитэ клиеннэргэ хаһан да эрийбэт, пин-коду карталарын таһыгар харайа сылдьаллар эбэтэр картаҕа бэйэтигэр суруйаллар, туора дьоҥҥо пин-коду бэйэлэрэ этэн биэрэллэр эбэтэр карталарын кинилэргэ туһаныыга биэрэллэр, ону тэҥэ чэпчэки сыанаҕа ону-маны атыылаһаары киирэн биэрэллэр, ардыгар нууччалыы тылы үчүгэйдик өйдөөбөккө, эппиттэрин толорон иһэллэр.
Телефон түөкүннэриттэн хайдах харыстанабыт:
- картаны атын дьоҥҥо биэримэҥ;
- картанан операциялар барыта бас билээччи баарыгар оҥоһуллуохтаахтар (көрөн турдахтарына). Карта сүттэҕинэ (уордахтарына) тутатына картаны биэрбит бааҥҥа блокировкалат. Бары боппуруостары, картаҕа ыйыллыбыт нүөмэргэ телефонунан эрийэн, бааны кытта сүбэлэс;
- чугас дьоҥҥор тутатына кэпсээ, ким туох диэн эрийбитин. Эргэ абонентскай нүөмэри уларытан баран, онно “Мобильнай банк” холбоно сылдьыбыт буоллаҕына, бааҥҥа тиийэн бу өҥөнү араарар туһунан сайабылыанньата суруй. Билбэт атын региоҥҥутуттан эрийдэхтэринэ телефону ылымаҥ. Интернеттан ону-маны сакаастыырга үчүгэйдик үөрэтэн, сыанабылларын ааҕан сакаастааҥ;
- Ханнык да ыйытыкка, туох да кодун кимиэхэ да этимэ!
Тоҕус ый түмүгүнэн, Уус Алдан оройуонун олохтоохторугар түөкүттэр уопсайа 2 мөлүйүөн 522 тыһыынча 849 солкуобайдаах хорумньуну оҥордулар.
Үөһээ этиллибиттэргэ олоҕуран, барыллааһын силиэстийэ олохтоох нэһилиэнньэни телефон түөкүннэриттэн сэрэтэр, араас албыҥҥа киирэн биэримэҥ, чугас дьоҥҥутун харыстыы, хаххалыы сылдьыҥ.
Холуобунай ирдэбил бөлөҕүн оперуполномоченнайдара
Сүрүн хаартыска интернет ситимиттэн