Өнөргө ырыа куттаах элбэх дьиэ кэргэнтэн биирдэстэрэ Мария, Александр Лукачевскайдар тустарынан улууһум дьонугар сырдатыахпын баҕардым. Кинилэри чахчы ырыа холбообута диэтэхпинэ сыыспаппын. Чэ, саас-сааһынан кэпсиим.
2-с Байаҕантай нэһилиэгин Тиит Арыы бөһүөлэгиттэн төрүттээх мааны кийииппит Мария Лукачевская (Муругова) Өнөргө кийиит буолан сүктэн кэлиэҕиттэн олохтоох кулуупка уус-уран салайааччынан үлэлээбитэ номнуо 13 сыл ааһа охсубут. Кини – эдэр ийэлэр «Дьүөгэ» ансаамбылларын актыбыыската, соло, дуэт ылбаҕай ырыаһыта. Оттон кэргэнэ Александр Лукачевскай – Өнөр нэһилиэгин ыччата, эмиэ нэһилиэк общественнай олоҕор көхтөөхтүк кыттар, эр дьон «Тоҕуй» ансаамбылларын биир бастыҥ ырыаһыта. Лукачевскайдар үс оҕолоохтор.
Мария Оксана Васильевна, Иван Владимирович Муруговтар дьиэ кэргэннэригэр Тиит Арыы кэрэ айылҕата уһуктар, сириэдийэ тыллар кэмигэр бэс ыйын 8 күнүгэр 1988 сыллаахха күн сирин көрбүт. Бииргэ төрөөбүт иккиэлэр. Киниэхэ, маҥнайгы сиэн буолан, эбэтин Мария Васильевна Аргунова аатын биэрбиттэр.
Маша орой-мэник оҕо сааһа Тиит Арыы бөһүөлэгэр ааспыт. Ыал улахан оҕото, сытыы-хотуу кыысчаан дьаһаллаах буола улааппыт, өрүү балтыгар Сайыынаҕа күүс-көмө буолар эбит. Кыргыттар оскуолаҕа киириилэригэр төрөппүттэрэ Мүрү нэһилиэгэр көһөн киирэргэ быһаарыммыттар. Онон Маша кыыс 1995 сыллаахха Мүрү 2-с нүөмэрдээх орто оскуолатыгар маҥнайгы кылааска үөрэнэ киирбит, оҕолору кытта түргэнник уопсай тыл булан, олус кыһанан үөрэммит, бэл кылааһыгар староста буолбут. Этэргэ дылы, араас тэрээһиннэр кинитэ суох буолбаттара, үчүгэй үөрэнээччи буолан оскуолатын чиэһин олимпиадаларга элбэхтик көмүскээбитэ. Ону кытта тэҥинэн кылаастар икки ардыларыгар уус-уран самодеятельность күрэстэригэр кыттар. Маша ыллыырын наһаа сөбүлүүрүн, ыллыыр талааннааҕын таба көрөн, музыка учуутала Дмитрий Бурнашев ырыаҕа уһуйан үөрэппит-такайбыт.
Ити курдук Маша Муругова оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан Бэйдиҥэҕэ Валерий Ноев ырыаларыгар күрэскэ кыттан, аан бастаан лауреат үрдүк аатын ылан үөрэн-көтөн кэлбит. Дьэ, мантан саҕаламмыт намыын ырыа умсулҕаныгар ылларан, араас элбэх ырыа күрэстэрин көтүппэт буолуута. Өрөспүүбүлүкэтээҕи «Хотугу Сулус» куонкуруска куруутун кыттара, улууска, нэһилиэккэ буолар ырыа күрэстэригэр лауреат, дипломант үрдүк аатын ситиһэрэ. Бэйэтэ этэринэн, төрөппүттэрин күүстээх өйөбүллэринэн күрэстэргэ кыттар эбит. «Ийэм сценическай таҥаспын тигэрэ, сыанаҕа тахсар бүрүчүөскэбин уларыта сылдьан муодалаан оҥороро, аҕам суоппар буолан, барар күрэстэрбэр өрүү илдьэн биэрэрэ», – диэн оҕо саас дьоллоох түгэннэрин ахтар. Онус кылааска үөрэнэ сылдьан 2004 сыллаахха араас сылларга ыллаабыт ырыаларын түмэн «Аҕаллым алаас ырыатын» диэн аудиокассетатын уонна компакт-диискэтин сүрэхтиир айар дьоро киэһэтэ уруккута РДК дьиэтигэр буолбута элбэх көрөөччү биһирэбилин ылбыта.
Онтон оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн, баҕалаах үөрэҕэр – Дьокуускайдааҕы педколледж музыкаҕа отделениетыгар үөрэнэ киирбит. Иккис сылын ситиһиилээхтик үөрэнэ сылдьан, олоҕор биир улахан тургутууну ааһан, эдэркээн сааһыгар ийэ буолбут. Онон дойдутугар төннөн кэлбитин кэннэ ийэтэ олохтон туораан, олоҕор охсууну ылан, ситэ үөрэммэккэ хаалбыт.
Маша күүстээх санаатынан ыллыырын бырахпатаҕа, куонкурустарга өрүү кыттара. Оннук сылдьан оҕо эрдэҕиттэн ырыа күрэһин аайы алтыһан ааспыт доҕорун көрсүбүтэ – Сашаны кытта табаарыстыы сыһыаннара истиҥ тапталга кубулуйбута.
Александр уол Нина Егоровна, Иннокентий Михайлович Лукачевскайдар дьиэ кэргэннэригэр төрдүс оҕонон 1986 сыллаахха балаҕан ыйын 29 күнүгэр күн сирин көрбүтэ, бииргэ төрөөбүт төрдүөлэр. Саша аҕатын аймахтарын, бииргэ төрөөбүттэрин утумнаан ырыа куттаах оҕо буола улааппыта. Өнөр орто оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан ырыа куруһуогар дьарыктаммыта, онон кинини ырыаҕа сирдээбит киһинэн Василий Гаврильевич Федоров буолар. Эмиэ куруук араас куонкурустарга кытталлара, кэлэллэрэ-бараллара. Ол иһин билигин Мария Ивановна «биһигини ырыа холбообута» диэн этэрэ оруннаах курдук.
Ити курдук дьылҕалара сирдээн, Мария уонна Александр Лукачевскайдар 2009 сыллаахха холбоспуттара, эдэркээн ыал аатын сүкпүттэрэ, кыыстарыгар эбии кыыстаах, уол оҕоломмуттара.
Мария Лукачевская Василий Федоров, Ион Лукачевскай курдук дьонноох айар үлэ абылаҥар сылдьар бэртээхэй кэлэктиипкэ түбэһэн үлэлээн барар. Кулуупка дьону түмэр түбүктээх үлэҕэ уопута суох буолан, бастаан утаа ыарахаттары көрсүбүтүн кэпсиир. Онуоха кэлэктиибэ сүбэ-ама буолар, көмөлөһөр, онтон үлэлии сылдьан А.Д. Макарова аатынан Дьокуускайдааҕы култуура колледжыгар кэтэхтэн үөрэнэ киирбитэ уонна 2015 сыллаахха бүтэрбитэ. Дьэ, онтон ыла үлэ үөһүгэр түһэн, кулууп дьиэтигэр үлэ күөстүү оргуйбута. Мария Ивановна салайар дьоҕура аһыллан, тэрээһиҥҥэ конферансье уус-уран тыллаах сценарист буолан, айар үлэ үөһүгэр буһан-хатан, үүнэн-сайдан күн бүгүнүгэр диэри үлэлии-хамсыы сылдьар. Олоҕун аргыһын Александры кытта сыанаттан түспэт ырыаһыттар, дуэтынан намыын ырыаҕа уйдаран көрөөччүлэр биһирэбиллэрин ылыан ылаллар. Ону тэҥэ өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллар ырыа күрэстэригэр «Дьүөгэ», «Тоҕуй» вокальнай ансаамбылларын кытта кытталлар (салайааччылара Василий Федоров ), өрүүтүн ситиһии кынаттанан кэлэллэр. Кинилэр улуустан, нэһилиэктэн киһи ааҕан сиппэт грамоталаахтар, 2018 сыллаахха дьиэ кэргэнинэн Бороҕоҥҥо ыытыллыбыт «Мин тирэҕим – дьиэ кэргэним» куонкуруска бастаабыттара.
Александр 2015 сылтан бааһынай хаһаайыстыба тэринэн, урбаанньыт быһыытынан үлэтин саҕалаабыта. Эдэр ыал 2016 сыллаахха саҥа саҕалыыр фермердэргэ аналлаах грант ылан, хотон туттубуттара, техника ылыммыттара.
Лукачевскайдар оҕолорун бэйэлэрин холобурдарынан иитэллэр. Кыргыттар номнуо улаатан, улахан кыыс Наина Дьокуускайдааҕы педколледжка үөрэнэн иитээччи идэтин ылла, куорат уһуйааныгар үлэлии сылдьар, иккис кыыс Карина култуура колледжыгар 2-с кууруска төрүт култуура салаатыгар үөрэнэр. Оттон уоллара Ваня – М.М. Стрекаловскай аатынан Өнөр орто оскуолатын тохсус кылааһын үөрэнээччитэ.
Бу курдук Мария, Александр Лукачевскайдар дьиэ кэргэннэрэ оҕолорун ситиһиилэрин тэҥҥэ үллэстэр үөрүүнү билэр дьоллоохтор, оттон биһиги, биир дойдулаахтара, кинилэр таһаарыылаахтык үлэлии-хамсыы, ыллыы-туойа сылдьалларынан киэн туттабыт.
Варвара Парникова-Үүйэ, уопсас. кэрэсп.