Ийэ тыл… Төрөөбүт тыл… Саха тыла… Бу тыллар былырыыҥҥыттан ылата ордук элбэхтик этиллэр буолбуттарын элбэх киһи бэлиэтии иһиттэҕэ. Ол тоҕото өйдөнөр. Сахалар омук быһыытынан бэйэбит тыллаах буоламмыт саҥара-иҥэрэ, суруйа-бичийэ сырыттахпыт. Ким даҕаны бу өбүгэ сүдү бэлэҕин сүтэриэн баҕарбата чуолкай. Онон хойутаан баран кэмсиммэт курдук хас биирдии сахалыы тыллаах өйдүүн-санаалыын уларыйара, хамсанара наадалааҕын кэм ирдиир уонна ыксатар. Туох барыта кэмнээх дииллэринии, биһиги, уус алданнар, кимиэллээхтик хамсанар кэммит дьэ кэлбит курдук…
Быйыл Дьокуускай куоракка баар Ийэ тыл сүрүн сүбэтин этиитинэн төрөөбүт тыл туһугар саҥа сүүрээн быһыытынан бары улуустартан киин куоракка олорор биир дойдулаахтартан «Ийэ тыл» түмсүүлэрэ тэриллибиттэрэ. Кулун тутарга ыытыллыбыт «ИЙЭ ТЫЛ» II форумун быһаарыытынан улуустарга нэһилиэк аайытын «Ийэ тыл» түмсүүлэрэ тэриллиилэрин ситиһиигэ сыал-сорук туруоруллубута.
Дьокуускайга улууспут «Ийэ тыл» түмсүүтүн сүрүннээччи Лена Заболоцкая салайыытынан муус устар 7 күнүгэр биир дойдулаахтарбыт – 10 киһилээх улахан десант кэлэн күнү быһа үс сиринэн (Бороҕон, Чараҥ, Майаҕас) үлэлээтэ уонна ол үлэтин түмүктүүр мунньаҕа киэһэ 17 чаастан улуус дьаһалтатын дьиэтигэр буолла. Манна ийэ тыл симэлийбэтин туһугар, сахалыы тыыннаах эйгэ баар буоларын туһугар кыһаллар тэрилтэ салайааччылара, улуустааҕы тыл хамыыһыйатын уонна «Кэскил түһэ» ийэ тыл түмсүүтүн кыттыылаахтара, биирдиилээн сэргиир дьон кытыннылар.
Мунньаҕы Лена Заболоцкая уонна улуус Мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Иннокентий Аммосов салайан ыыттылар. Лена Семеновна нэһилиэктэргэ сырыы түмүгүнэн балаһыанньа наһаа куһаҕана суоҕун, оҕолор сахалыы саҥара сатыылларын, ол эрээри төрөппүттэри кытары үлэлэһэр хайаан да наадатын, нэһилиэктэргэ ийэ тылы харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга түмсүүлэр баар буолуохтаахтарын, улуустааҕы «Кэскил түһэ» ийэ тыл түмсүүтүн кытары бииргэ үлэлэһии саҕаламмытын, ол түмүгэр Лөгөй, Мүрү, 1-кы Хоро, Хоро нэһилиэктэригэр маннык түмсүүлэр тэриллэн сүрүннээччилэр анаммыттарын туһунан билиһиннэрдэ. Иннокентий Иннокентьевич улууска бары хайысхаларынан үлэ барарын, ол гынан баран ону кииннээһин ситэтэ суоҕун бэлиэтээтэ.
Биир дойдулаахтарбыт Ольга Семенова, «Сахабэчээт» ГАУ генеральнай директорын солбуйааччы, Галина Бочкарева, «Ил Түмэн» хаһыат шеф-редактора, 2008-2023 сс. СӨ суруналыыстарын Сойууһун бэрэссэдээтэлэ, Зоя Стрекаловская, Арктикатааҕы государственнай култуура уонна искусство институтун проректора, Владимир Заболоцкай, СӨ норуодунай артыыһа, Данил Макеев, «Чолбон» сурунаал сүрүннүүр редактора, РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, СӨ Суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Яна Байгожаева, поэт, психолог, суруналыыс, Татьяна Жиркова, норуот үөрэҕин тарҕатааччы, культуролог, этнопедагог, суруналыыс, суруйааччы, «Олох үөрэҕэ» норуот педагогикатын киинин салайааччыта, Туйаара Готовцева, СӨ Национальнай культурнай уонна образовательнай программаларын, проектарын отделыгар сүрүннүүр библиограф, Лена Федорова, өрөспүүбүлүкэтээҕи лицей-интернат директорын иитэр-үөрэтэр үлэҕэ солбуйааччы, физика учуутала улуустарын туһугар сүрүн санааларын мустубут дьоҥҥо толору тиэрдэ, итэҕэтэ сатаатылар. Наһаа да үчүгэй тыллаах-өстөөх, наһаа да үчүгэй көрүүлэрдээх дьонноох эбиппит.
Мин Ольга Ивановна этиитигэр тохтуохпун баҕарабын. Кини оҕону кытары үлэлэһэргэ методикалары оҥорууга үлэ ыытыллыбытын, Саха оҕотун иитиигэ «Эркээйи эргиирэ» барыл оскуолаларга тэҥҥэ киириитигэр туһанар матырыйаал суоҕа мэһэйдээбитин, билигин уһуйааннарга уонна алын сүһүөх кылаас оҕолоругар туттуллар матырыйааллар бэлэмнэрин, уопсайынан сорудаҕы суоттуур курдук үлэлиэххэ наада диэбитин биир бэйэм сөҕө уонна хайгыы иһиттим. Кырдьык, улахан толкуйтан элбэх да үлэ ыытыллыбыт. Ол эрээри баары туһаммат боростуой да дьон эбиппит дуу, ким этэрин күүтэрбит эбитэ дуу диэн санаа үөскээтэ. Сахалыы саҥалаахтар бэйэбит кыһамматахпытына, атыттары күүттэхпитинэ олорон хаалыахпытын сөп. Билиҥҥи балаһыанньа оннук курдугун өйдүүр кэм кэллэ, бириэмэ күүппэт! Кини өссө А.Е.Кулаковскай-Өксөкүлээх Өлөксөй «Оттоку олук алгыһа» айымньытын хайаан да ааҕыҥ диэбитэ уратытык иһилиннэ. Чахчы даҕаны, сахатын тылын минньигэһин амтаһыйбыт, кэрэтин, дэгэтин билиммит, уратытын бэйэтин нөҥүө аһарыммыт, күннээҕи олоҕор өрө тутан илдьэ сылдьар киһи төрөөбүт тылыгар сыһыана атын буоларыгар сөпсөһөбүн. Олохтоохтор бэйэлэрин санааларын, көрүүлэрин тиэрдиилэрин истэ олорон, ийэлэрбит үүттэрин кытары иҥэриммит сахабыт тыла барахсан сайдыылаах үйэҕэ сүтэн-оһон, симэлийэн хаалбатын туһугар сүрэхтиин-быардыын ыалдьар дьонноох эбиппитин итэҕэйдим. Бары даҕаны улууспутугар сахалыы тыыннаах эйгэни үөскэтэргэ, төрөөбүт тылынан оҕолорбутун иитэргэ ыалдьар, кыһаллар дьон мустубута, эппитэ-тыыммыта истэргэ үчүгэйэ сүрдээх. Бары түмсэн, эйиэнэ-миэнэ диэбэккэ тоҕо түһүнэн үлэлиирбит буоллар…
Светлана Бурцева, уопсас. кэрэсп.