Оҕо аймах ахтар-саныыр, күүтэр «Кустук» лааҕыра быйыл от ыйын 19 күнүгэр 35-с үбүлүөйдээх сезонун бэлиэтээтэ. Лааҕыр историятыттан сырдаттахха, 1990 сыллаахха от ыйын 11 күнүгэр Дүпсүн нэһилиэгиттэн 7 км тэйиччи сытар Дабаадыма сайылыгар оҕо аймахха, бүтүн нэһилиэккэ күүтүүлээх, долгутуулаах күн үүммүтэ. Дүпсүн орто оскуолатын үлэ уруогар учуутала Гаврил Сивцев бырайыагынан, оскуола уонна “Дүпсүн» сопхуос быһаччы өйөбүллэринэн оҕо сайыҥҥы сынньалаҥын тэрийиигэ аныгы тутуулаах, тупсаҕай көстүүлээх, 12 эбийиэктээх бааза, билиҥҥинэн сыалай комплекс тутуллан үлэҕэ киирбитэ. Лааҕыр сүрүн тутааччыларынан оскуола учууталлара, техүлэһиттэрэ: Гаврил Сивцев, Иван Прибылых, Семен Алексеев, Василий Сивцев, Марк Куличкин, Иван Сивцев, Василий Сивцев, Семен Алексеев буолбуттара.
Оҕону үлэ үөрүйэхтэригэр иитэр-үөрэтэр, эт-хаан өттүнэн чэбдигирдэр, сайыннарар, тулалыыр эйгэҕэ чугаһатар, хас биирдии оҕо дьоҕурун сайыннарар, талаанын таба арыйар, бэйэ-бэйэҕэ истиҥ сыһыаны, убаастабылы үөскэтэр лааҕыр бастакы сылларыгар биэс үлэ көрүҥүн тутуспута: оттооһун, кирпииччэ үктээһинэ, хортуоппуй олордуута, ынаҕы ыаһын уонна столярнай үлэ. Бу үлэ түмүгэр: 1989 с. сайын от бэлэмигэр 150 пресс оту бэлэмнээн, өрөспүүбүлүкэҕэ үһүс миэстэни ылан, үрдүк наҕараадаҕа тиксибитэ; 1990 с. лааҕыр иитиллээччитэ Айта Ефимова “Кустук» лааҕыр олоҕор кыһамньытын, үтүө суобастаах үлэтин иһин “Бочуот кинигэтигэр» киирбитэ; 1991 с. лааҕыр оҕолоруттан үлэҕэ үрдүк ситиһиилэрин иһин Паша Ябловская, Саша Свешников “Орленок» лааҕырга сынньаммыттара; 1990-1994 сс. улуус иһинэн ыытыллар сайыҥҥы үлэ түмүгүнэн 1-кы миэстэни ылары ситиспитэ.
Лааҕыр үлэлиирин устатыгар улуус, өрөспүүбүлүкэ оҕолорун мунньан, «Дьоҕур» өрөспүүбүлүкэтээҕи (РФМШ), улуустааҕы “Биолог», тыл үөрэҕин сайыннарар, спортивнай өттүгэр тустуу, чэпчэки атлетика сезоннара олус көдьүүстээхтик тэриллэн үлэлээбиттэрэ.
1996 с. биир дойдулаахпыт, оскуолабыт кыһыл көмүс медалиһа Анастасия Божедонова көҕүлээһининэн Францияттан Леоноль Дюваль салайааччылаах биэс француз оҕо кэлэн нэдиэлэ устата олорон, оҕолору кытта тэҥҥэ үөрэнэн, алтыһан барбыттара. Кинилэри Саха-Бельгийскэй гимназия научнай-методическай үлэтин салайааччыта Саргылана Нафанаилова иилээн-саҕалаан илдьэ сылдьыбыта.
2005 с. бырайыакка үлэнэн билиини чиҥэтэр сыаллаах оскуолаҕа киириэн иннинээҕи саастаах оҕо тэрилтэлэриттэн, оскуолалартан, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэриттэн педагогтары түмэн, сайыҥҥы оскуола тэриллибитэ. Тэрийээччинэн уонна көҕүлээччинэн 1999-2006 сылларга үөрэх улуустааҕы салаатыгар эбии үөрэхтээһин уонна иитии отделын салайааччытынан үлэлээбит Лена Заболоцкая ананан үлэлээбитэ. Лектордарынан өрөспүүбүлүкэтээҕи үөрэх үлэһиттэрин идэлэрин таһымын үрдэтэр институттан педагогическай эйгэҕэ киэҥник биллэр, педагогическай наука кандидаттара Надежда Корякина уонна Михаил Иванов кэлэн таһаарыылаахтык үлэлээбиттэрэ. 2010 с. лааҕыр сөргүтүллэн, өрөспүүбүлүкэбит эдэр лиидэрдэрин түмпүтэ. 2011-2012 сылтан (капитальнай өрөмүөн уонна пандемия сылларын аахсыбатахха) лааҕыр күн бүгүнүгэр диэри тигинэччи үлэлии турар. Өрөспүүбүлүкэ, улуус оскуолаларын оҕолоро сайынын кэлэн сынньанан, элбэҕи билэн-көрөн бараллар.
Бу кэлиҥҥи 15 сыл устата лааҕыр үөрэтэр: гуманитарнай, техническэй; патриотическай, эстетическэй, экологическай хабааннаах сезоннары тэрийдэ. Ол курдук, 2012-2017 сс. чэбдигирдэр-эстетическэй (нач. Ольга Протопопова), 2013 с. Светлана уонна Егор Неустроевтар салайар “Тулуйхан» оҕо образцовай ансаамбылын иһинэн ырыа лааҕыра (нач. Людмила Бурцева), 2014-2016 сс. чэбдигирдэр-эстетическэй (нач. Ольга Протопопова), 2017 с. «Өркөн» улуустааҕы оҕону эбии үөрэхтээһин киинин иһинэн “Синема» уонна “КВН» лааҕыра (нач. Людмила Сергеева); 2023 с. улуустааҕы социальнай харысхал тэрилтэ иһинэн сэрэтэр сыаллаах «Патриот» патриотическай хайысхалаах сезон (нач. Феодосия Сыроватская), 2024 сс. үөрэхтээһин сезона (нач. Ольга Неустроева); 2023-2025 сс. техническэй хайысхалаах «МикроАрдуино» (нач. Ольга Протопопова); “Эдэр экологтар» сезон (нач. Наталья Соловьева); 2025 с. “Төрөөбүт дойдубун таптыыбын» сахалыы эйгэни туһулаан үөрэтэр сыаллаах сезон (нач.Тамара Михайлова).
Манна үс сезон устата минньигэс, битэмииннээх аһынан күндүлээбит повардарбыт Аксинья Дмитриева, Марфа Сивцева, Марианна Соловьева, Лия Сивцева оҕолору тото-хана аһаттылар. Оҕолор доруобуйаларын, эт-хаан өттүнэн чэбдик сылдьалларын медиктэр Раиса Сивцева уонна Василиса Протопопова кэтээн көрдүлэр.
2025 сыл – үбүлүөйдээх сыл. От ыйын 19 күнүгэр “Кустук» лааҕырга оҕо аймах тоҕуоруччу муһунна. Үһүс сезон үлэһиттэрэ уонна иитиллээччилэрэ, оскуола коллектива ыалдьыттары үөрэ-көтө көрүстүлэр.
Тэрээһин бочуоттаах ыалдьыттара: 1990-с сс. “Дүпсүн» сопхуос дириэктэрэ, лааҕыр тутуутугар улахан өҥөлөөх Саха сирин бочуоттаах тутааччыта, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Иннокентий Бочкарев; CӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, социология билимин кандидата, өр сылларга Аляскаҕа СӨ Бэрэстэбиитэлинэн үлэлээбит Анастасия Божедонова; РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх учуутала Саха Бельгийскэй гимназияны төрүттээбит Саргылана Нафанаилова; СӨ үөрэҕириитин туйгуна, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ Айталина Копырина; СӨ үөрэҕириитин туйгуна, пед.наука кандидата, «Академия успеха» киин физикаҕа преподавателэ Афанасий Слепцов.
Тэрээһини «Кустук» лааҕыр иитиллээччитэ, кэлин лааҕырга педагогунан үлэлээбит, билигин Дьокуускайга «Айыы кыһата» гимназияҕа эбии үөрэхтээһин педагога Алина Герасимова иилээн-саҕалаан ыытта. «Махтал тутааччыга» диэн лааҕыр тутааччыларыгар Гаврил Сивцевкэ, Семен Алексеевка, Василий Сивцевкэ анал лиэнтэни кэтэрдэр чиэс лааҕыр бастакы выпускниктарыгар, 1990 сылларга үлэ бастыҥнарыгар Валентина Сивцева – Федороваҕа, Сахайаана Прибылыхха, Иван Алексеевка бэрилиннэ.
Оскуола дириэктэрэ Надежда Дорофеева тутааччыларга, өр кэмҥэ лааҕырга үлэлээбит бэтэрээн үлэһиттэргэ, ыалдьыттарга наҕараадалары, махтал, эҕэрдэ суруктары туттартаата. «Дүпсүн нэһилиэгэ» МТ баһылыга Николай Сивцев лааҕыры бырайыактаан үлэҕэ киллэрбит Гаврил Сивцевкэ «Уус Алдан улууһун социальнай-экономическай сайдыытыгар кылаатын иһин» анал бэлиэни, тутааччыларга Семен Алексеевка, Василий Сивцевкэ Уус Алдан улууһун социальнай-экономическай сайдыытыгар кылааттарын иһин Бочуотунай грамоталары дохсун ытыс тыаһынан туттарда. Уус Алдан улууһун үөрэҕин управлениетын бочуотунай грамотатынан Гаврил Сивцев, Анна Атласова, Ольга Протопопова, Людмила Бурцева наҕараадаланнылар. «Юные якутяне» өрөспүүбүлүкэтээҕи эбии үөрэхтээһин Ресурснай киин дириэктэрин солбуйааччы Данил Жирков эбии үөрэхтээһин нөҥүө оҕолору иитиигэ-үөрэтиигэ, оҕо сайыҥҥы сынньалаҥын тэрийиигэ үтүө түмүктэрдээх «Айыы кыһата» гимназия эбии үөрэхтээһин педагога Алина Герасимоваҕа уонна «Өркөн» эбии үөрэхтээһин педагога Иван Ивановка махтал суруктары туттарда.
«Эко-Кустук» сезон (нач. Наталья Соловьева) иитиллээччилэрэ ыалдьыттарга бэйэлэрин визиткаларын, ырыаларын-үҥкүүлэрин бэлэх ууннулар. Үһүс этэрээт хамандыыра Антон Габышев Анастасия Божедоноваттан анал бэлэх тутан үөрүүтэ үксээтэ. Иннокентий Бочкарев тутааччы Гаврил Гаврильевичка саҥа тахсыбыт кинигэтин, Саргылана Егоровна кинигэлэрин оскуола библиотекатыгар бэлэх ууннулар. Афанасий Иванович “Академия успеха» үөрэтэр кииҥҥэ лааҕыр выпускниктарыгар ОГЭ, ЕГЭ программатыгар үөрэххэ бэлэмнэнэргэ анаан 10 тыһыынчалаах сертификатын, лааҕыр араас сылларга выпускниктара эмиэ бэйэлэрин материальнай көмөлөрүн лааҕырга анаан туттардылар.
Бу күн оскуола бэтэрээн учуутала Фаина Неустроева уонна музыкаҕа учуутала Наталья Бочкарева «Кустук» лааҕырга анаан суруйбут «Кустук лааҕыр угуйар» диэн гиимнэрэ сүрэхтэннэ. Бары оҕолор уонна мустубут ыалдьыттар толорууларынан тэрээһин үөрүүлээх чааһа түмүктэннэ. Ити курдук, энтузиаст учуутал Гаврил Сивцев баҕа санаата олоххо киирэн, оҕо сайыҥҥы сынньалаҥын тэрийиигэ туһуламмыт “Кустук» лааҕырбыт материальнай баазата саҥардыллан, тупсарыллан, өссө да үүнэ-сайда, чэчирии турарыгар баҕарыаҕыҥ!
Ольга ПРОТОПОПОВА,
Дүпсүн орто оскуолатын алын сүһүөх кылааһын учуутала