Бу күннэргэ Бээрийэ чугаһынан адьырҕа кыыллар сылгыны тардыбыттарын туһунан сурах тарҕанна. Үс сыллааҕыта дэриэбинэ дьоно тыа кыыла улуйарыттан уйулҕата көтөн турардаах. Ол кэннэ сүтэ сылдьан баран, бөрө үөрэ хат күөрэйдэ. Балаһыанньа билсээри бөрөнү суоллуурга көҥүллээх, олохтоох булчут Семен Иванович Васильевы кытта кэпсэттим. Кини бу күннэргэ адьырҕа ир суолун ирдээн, 40-ча кг ыйааһыннаах аарыма бөрөнү суоһаран олорор эбит.
– Бу күһүн сэтинньи саҥатыгар биэс улахан бөрө кытыт сылгыны тардыбытын олохтоох уолаттар көрбүт этилэр. Онон сонорго туруммутум. Туппут сылгыларын сэмнэҕин аттыгар хапкаан ииппитим. Суолларыттан көрдөххө, хоту диэки барбыттар этэ. Ити сэтинньигэ биэс буолан сылдьыбыт буоллахтарына, икки ыйынан сэттиэ буолан эргилиннилэр. Бөрө элбэхтик төрүүр. Ол иһин элбээн төннөр идэлээх. Кутаама үрэҕэр биир тайаҕы, биир тыйы тардыбыттарыгар өлүк аайы биэстии-алталыы хапкааны иитэн, туһах баайан, тохсунньу 30 күнүгэр үс-түөрт саастаах бөрө туһахха иҥнэн сытарын буллум, – диир уопуттаах булчут.
Семен Иванович бөрөнү сойуоласпыта үс сыл буолла. Бу кэм иһигэр тоҕус бөрөнү бултаата. Биллэн турар, адьырҕа кыылы куобах курдук эккирэппэккин. Мээнэ киһи ылсыбат, элбэх буолар эмиэ наадата суох. Ол иһин булчут бэйэтин уолун сыһыаран, күннэтэ 3-4 км ыраах сиринэн тыа кыылын суолун кэтииллэр.
– Бэйэбит тырааныспарбытынан сылдьабыт. Улуус 50 тыһ.солк. харчыны биэрбитэ. Нэһилиэкпит дьаһалтата, сылгылаах уолаттар бэнсииҥҥэ көмөлөһөллөр. Бөрө сылдьар суолун билиэххин наада. Адьырҕа сүөһүнү, сылгыны тардара тыа кыыла аҕыйаабытыттан тахсар. Билигин тыаҕа туртаһы, куобаҕы көрбөккүн. Кэккэ сылларга өр уота турбута оннук балаһыанньаҕа тириэртэ. Бөрөлөр үс хонуктааҕыта биир тыйы сиэбиттэр, иллэрээ күн икки сылгыны тардан, улахан хоромньуну оҥордулар. Онон кыахпыт тиийэринэн адьырҕаны кытта киирсиэхпит, – диир булчут.
Кини этэринэн, биир хапкаан 3-4 тыһ.солк. сыаналаах. Оттон сир-дойду хоноҕунан-быттыгынан сундулуйа сүүрэр быһый уонна өйдөөх кыылы сойуолаһарга бириэмэ эрэ буолбакка, күүс, сэниэ уонна кырата суох үп наада. Булчут былырыыҥҥы булдун иһин төлөбүрүн өрөспүүбүлүкэттэн өссө да ыла илигин санатар. Билигин бултаабыт бөрөтүн, сүлэн, астаан, мэйиитин уонна тириитин анаалыска ыытыахтаах. Бөрө этин дьон туттубат, оттон сыатыттан эмп оҥоруохха сөп.
Хорсун булчуттар күннэтэ сонорго туруналлар. Балаһыанньаны кэтиибит.
Уйаара КУСТУК