Бүгүн Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүгэр анаан “Ийэ тыл эйгэтэ” улуустааҕы иккис форум үлэлээтэ. Бу улахан тэрээһиҥҥэ барыта 270-тан тахса киһи кытынна. Сахалыы төрүт тылбыт күнүн 1996 сыллаахха олохтонуоҕуттан сылын аайы ийэ тылбытынан сайа саҥарар, кэпсэтэр күммүт диэн киэн туттар этибит. Кэлин сылларга төрөөбүт тылбытын тутан хаалыы улам ыараан, кыһалҕа буолан эрэрин туһунан кэпсэтэр буоллубут. Бүгүҥҥү форум эмиэ оннук киэбинэн барда.
Эбиэккэ диэри түөрт түһүмэҕинэн тус-туһунан тиэмэҕэ санаа атастаһыыта буолла. Бастакы түһүмэххэ олоҥхо тылы чөл туруктаах хаалларарга төһүү күүс буоларын тула кэпсэтии барда. Бу киһи аймах тылынан чыпчаал айымньыта буоллаҕа. Онон маны саастарынан арааран үөрэтии тылы билиигэ туһалаах буолуо этэ. Иккис түһүмэх “Тыл – дьиэ кэргэн эйгэтигэр” диэн. Бу чахчы барыбытыгар чугас эйгэ. Дьиэ иһигэр сахалыы кэпсэтииттэн, ааҕыыттан тылы билии тирэҕэ үөскүүрүн туһунан кэпсэтии буолла. Бу тула кэпсэтиигэ СӨ үтүөлээх артыыһа, сахалыы уһуйааны, оскуоланы үлэлэтэр Анатолий Бурнашев, оҕоҕо төрөөбүт тылы иҥэрии туһунан туруулаһар, иитээччи Клавдия Васильева, Сыырдаах орто оскуолатын дириэктэрин солбуйааччы Ньургуйаана Хорунова үгүс сэҥээриини ыллылар. Үһүс түһүмэх “Саха спордун төрүт көрүҥнэрин нөҥүө тылы сайыннарыы” диэн буолла. Олус кэрэхсэбиллээх түһүмэх. Спорт тиэрминнэрин сахатытыы тылбыт чөл туруктанарыгар туһата улахан буолуо. Бу олус киэҥ эйгэ. Онон онно саха тыла күүскэ киирдэҕинэ ыччат төрөөбүт тылынан саҥарара элбиэ. Төрдүс “Тылбытын харыстаан, кэскили кэрэһэлиибит” түһүмэххэ кииннэммит бибилэтиэкэ төрөөбүт тылынан ааҕыы эйгэтэ кэҥиирин туһунан кэпсээтилэр.
Эбиэт кэнниттэн форум мунньахтыыр чааһыгар улууспут баһылыга Василий Алексеев кыттан эҕэрдэтин тиэртэ, санаатын үллэһиннэ.
Форум түмүгүнэн резолюция ылылынна:
1. Улуус дьаһалтатыгар:
олохтоох дьаһалта, үөрэх, култура, доруобуйа, тыа хаһаайыстыбатын тэрилтэлэрэ, хаһыат уонна телевидение, уопсастыбаннас сахалыы тыыҥҥа иитэр-үөрэтэр, уһуйар үлэлэрин биир бырайыакка сүрүннээһин, тиһиктээх үлэни ыытыы.
2. Алаастар, сир-дойду ааттарын, тэрилтэлэр ааттарын сахатытары туруорсуу.
Улуус, нэһилиэк тэрилтэлэрин (ордук оҕо тэрилтэлэригэр кылаастар, кабинеттар) ааттара икки тылынан сурулларын ирдээһин.
3. Улуус тэрилтэлэригэр:
Төрөөбүт тыл уонна сурук-бичик, Саха Өрөспүүбүлүкэтин, Ыһыах, Саха сирин судаарыстыбаннаһын, Олоҥхо уонна Хомус күннэригэр оҕо уһуйааннарыттан саҕалаан бары сахалыы таҥналларын бигэтик олохтооһун.
4. Оҕоҕо сахалыы куту, тылы ийэ иһигэр сылдьар кэмиттэн иҥэрэр инниттэн олоҥхону, сахалыы уус-уран айымньыны, остуоруйалары иһитиннэриини култуура тэрилтэлэригэр, төрүүр дьиэҕэ тэрийии,
5. Социальнай ситимҥэ сахалыы шриби туһанан тылы сыыһата суох толору суруйалларын ситиһэргэ утумнаах өйдөтөр үлэни сүрүннээһин.
6. “Ийэ тыл киинэ” – оҕону ийэ тылынан ааҕыыга көҕүлүүр кииҥҥэ: “Ааҕар дьиэ кэргэн” хамсааһыны көҕүлээн нэһилиэктэринэн тэрээһиннэри ыытыы. Сахалыы ааҕыыны көҕүлүүр, норуот үгэһин биллэрэр туһуттан нэһилиэктэртэн саҕалаан улуустааҕы дьиэ кэргэн күрэҕин ыытыы.
Афанасий Сектяев
Мария Аргунова хаартыскаҕа түһэриилэрэ